از افسانه تا واقعیت؛ ۱۰ حقیقت بسیار جالب در مورد «هما» که احتمالا نمی‌دانید

پرنده‌ای استخوان‌خوار که رژیم غذایی خاص خود را دارد

از افسانه تا واقعیت؛ ۱۰ حقیقت بسیار جالب در مورد «هما» که احتمالا نمی‌دانید

همای سعادت چیست و چرا در فرهنگ ایرانی جایگاه ویژه‌ای دارد؟ این پرنده افسانه‌ای که در ادبیات و هنر ایران نماد خوشبختی و سعادت است، در واقعیت یک گونه پرنده واقعی و بومی ایران است که ویژگی‌های منحصر به فردی دارد.

همای سعادت چیست؟

  • واقعیت و افسانه

پرنده همای سعادت در فرهنگ ایرانی جایگاه ویژه‌ای دارد. برخلاف تصور عموم، هما یک پرنده واقعی است که هنوز هم در ارتفاعات ایران زندگی می‌کند. اگرچه مشاهده آن برای مردم عادی دشوار است، اما در سال‌های اخیر بارها توسط کارشناسان و علاقه‌مندان به پرنده‌شناسی مشاهده و ثبت شده است. اسفند ماه ۱۴۰۲ تصاویری از همای سعادت در ارتفاعات پارک ملی گلستان منتشر شد. 

پرنده هما نماد چیست؟

هما، پرنده‌ای که در فرهنگ و ادب پارسی جایگاهی والا دارد، همواره الهام‌بخش شاعران و ادیبان بوده است. این مرغ افسانه‌ای در اشعار بی‌شماری به عنوان تجسم خوش‌اقبالی و بخت نیک ستایش شده است. در گنجینه ادب فارسی، هما را مظهر شکوه و عظمت می‌دانند و حضورش را به فال نیک می‌گیرند. روایت‌ها حاکی از آن است که این پرنده را خجسته می‌پنداشتند و مردمان برای بهره‌مندی از برکت و میمنت آن، در سایه‌اش می‌ایستادند. این باور عمیق در فرهنگ ایرانی، هما را به نمادی ماندگار از سعادت و اقبال بدل کرده است.

  • پرنده همای سعادت

همای سعادت چیست؟ مرغ همای سعادت در واقعیت یک نوع لاشخور است که به دلیل تغذیه از استخوان، به «استخوان‌خوار» نیز معروف است. نام علمی آن Gypaetus Barbatus و نام انگلیسی آن Bearded vulture (کرکس ریشو) است. این پرنده که جزو گونه‌های حمایت شده ایران است، اغلب در ارتفاعات مناطق کوهستانی پرواز می‌کند.

هما / لاشخور ریشو

  • رژیم غذایی خاص

افسانه همای سعادت با واقعیت تغذیه این پرنده پیوند خورده است. ۸۰ درصد رژیم غذایی هما را استخوان و مغز استخوان تشکیل می‌دهد. اسید معده قوی این پرنده قادر است استخوان را در کمتر از ۲۴ ساعت هضم کند. هما برخلاف دیگر کرکس‌ها، به خوردن گوشت و لاشه علاقه‌ای ندارد.

  • رنگ پرها و جایگاه اجتماعی

رنگ نارنجی پرهای هما نشان‌دهنده جایگاه و سن آن است. پرندگان بالغ‌تر و قوی‌تر معمولاً رنگ نارنجی پررنگ‌تری دارند. این رنگ‌آمیزی نه تنها برای استتار نیست، بلکه نوعی نماد اجتماعی در میان این گونه محسوب می‌شود. هما خاک حاوی اکسید آهن را به پرهایش می‌مالد تا ظاهری خوفناک و ترسناک به خود بگیرد. این رفتار غریزی حتی در هماهای اسیر نیز دیده می‌شود.

  • زندگی اجتماعی

پرنده همای رحمت، موجودی تک‌همسر است که معمولاً فقط یک بار در سال جفت‌گیری می‌کند. هر دو جنس نر و ماده در تغذیه جوجه‌ها همکاری می‌کنند. لانه‌سازی این پرنده در شکاف صخره‌های دورافتاده یا بر بلندی‌های صعب‌العبور انجام می‌شود.

  • اندازه و طول عمر

مرغ همای سعادت یکی از بزرگ‌ترین کرکس‌های دنیای قدیم است. قد آن می‌تواند به ۱.۲ متر برسد و درازای بال‌هایش بین ۲ تا ۳ متر است. این پرنده می‌تواند تا ۴۵ سال عمر کند، که در مقایسه با میانگین عمر ۲۱.۴ ساله دیگر کرکس‌های وحشی، بسیار قابل توجه است.

  • وضعیت حفاظتی

افسانه همای سعادت با خطر انقراض این گونه در تضاد است. شکار غیرقانونی و باورهای نادرست در گذشته، جمعیت هما را به شدت کاهش داده است. امروزه اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) آن را به عنوان گونه تحت حمایت طبقه‌بندی کرده است.

هما / کرکس مصری
کرکس مصری
  • گونه‌های مشابه

یکی از نزدیک‌ترین خویشاوندان هما، کرکس مصری است. این پرنده با پرهای کاملاً سفید و سر و گردن زرد، کوچک‌ترین نوع کرکس در جهان محسوب می‌شود و وزنی کمتر از دو کیلوگرم دارد.

هما

  • پرنده خانگی؟

به گفته توماس لیتلتون پویز، رئیس سابق اتحادیه پرنده‌شناسی بریتانیا، هما می‌تواند پرنده خانگی خوبی باشد. البته این نظر بحث‌برانگیز است و با توجه به وضعیت حفاظتی هما، نگهداری آن به عنوان حیوان خانگی توصیه نمی‌شود.

جمع بندی

مرغ همای سعادت، این پرنده افسانه‌ای در فرهنگ ایرانی، در واقعیت موجودی شگفت‌انگیز با ویژگی‌های منحصر به فرد است. از رژیم غذایی خاص گرفته تا ظاهر چشمگیر و عمر طولانی، همه و همه باعث شده‌اند تا هما در طول تاریخ توجه انسان‌ها را به خود جلب کند. افسانه همای سعادت ریشه در واقعیت‌های زیستی این پرنده دارد، اما متأسفانه امروزه با خطر انقراض روبروست. درک بهتر این گونه ارزشمند و تلاش برای حفاظت از آن، نه تنها به بقای یک گونه جانوری کمک می‌کند، بلکه بخش مهمی از میراث فرهنگی و طبیعی ایران را نیز حفظ خواهد کرد.

منبع: mentalfloss
۹ نظر

ورود

  • واروش آبان ۲۸, ۱۳۹۹

    موندآری زنگی سیاه عراج راه ندارد سیاسیا اروس داریم بدش میاد

  • بهنام خرداد ۱۹, ۱۴۰۰

    من یکبار هما را دیده ام؛حدود نه ماه پیش چند نفر دیگر هم آنرادیدند.پیش از امروز نمی‌دانستم که چه نوع پرنده ای است.خیلی بزرگ بود وبدنش زرد بود؛وپر هایش سیاه ولی متاسفانه سرش را ندیدم.ان هما به طرز عجیبی داشت به طرف باغ سقوط کرد ولی من سقوطش را ندیدم.بعد از ان اتفاق به فکر ان بودم که چه جور پرنده ای است.ان حیوان در منطقه ما زندگی نمی کند،اودر مرز های ایران و ترکیه زندگی میکند. نمیدونم چرا به اینجا آمده بود

    • Abed مهر ۳, ۱۴۰۰

      اون شاهین بوده و سقوط نکرده ،ارتفاع به سرعت کم میکنه برا شکار ،شاید تو ارتفاعات ایران چند دونه ای باشه از هما

  • batwthywns@gmail.com بهمن ۳, ۱۴۰۰

    سلام.شایدداستانی که برایتان اینجا ذکر میکنم چیزی بیشتر از یک افسانه یا واقعیت الهی نباشد اما واقعیت کلامم را دراینجا ذکرمینمایم .اسم من یونس است من از اهالی یکی از روستاهای آذربایجان غربی شهرستان پیرانشهر هستم درست مدت یک سال پیش از خانمم جدا شدم و شدت ناراحتیم و وابستگیم مرا دچارنوعی افسردگی کرد روزها و شب ها درفکرش بودم وهمیشه باخیال او زندگی میکردم اما حدود ۱یا۲ماه قبل خواب عجیبی دیدم دقیقآ بعد از نماز صبح که خوابم برده بود درخواب دیدم از کوچه ای گذر میکردم در مسیرتعدادی تیربرق وجود داشت به بالایتیر برقها نگاه میکردم به ناگاه تعدادی پرنده زیبا ومخوف را بارنگهای سیاه و سینه های سفید و صورتی شبیه عقاب دیدم حدود شاید ۵تا درآن خواب به شدت مجذوب آن پرنده ها شده بودم یادم نیست چه طور از خواب بیدار شدم ولی همچین پرنده ای را هیچ وقت ندیده بودم وتصوری از هما نداشتم که یک لاشخورباشدخداشاهده چند بار با خواندن فال حافظ به این کلمه برخورد میکردم و همیشه اون خواب یادم می امد یک لحظه سراغ گوگل رفتم و همای سعادت راسرچ کردم دقیقآ همین پرنده بود که در خواب دیده بودم یعنی از شدت تعجب گریه کردم من درطول زندگیم فکر نمیکردم که همای سعادت واقعی باشد

    • خوابها تیر ۱۸, ۱۴۰۳

      بعضی خوابها واقعا راسته.
      یه شخصی از قدیم میشناختم و میتونم بگم چهارتا رفیق جون جونی بودیم. چون اصالتا از یه شهر دیگه بودن، بعد دبیرستان پدر مادرش رفتن شهر خودشون. و بعد چندسال ارتباط و چت و سالی یکبار دیدن حضوری، گفت که پولی قرض بدم چون میخواد یه بیزینسی تشکیل بده. و قرارمون این شد که پول از من و کار از ایشون. بعد دیدم عه ایشون پولو که گرفت دوبار شماره رو عوض کرد و چون از قدیم میشناسم از فامیلاش شماره جدید گرفتم و قشنگ یادمه میگفت گوشیش دزدیده شده. عروسی کرد. پراید خرید. ولی بعد ۶ ماه نه مغازه زد. نه حتی اینکه پولی که من دادم چی شد. مبلغ پولی که دادم اون زمان ۱۰۰ میلیون میشد. یعنی دقیقا ۲ عدد پراید صفر. چون خانوادشو میشناختم فکر نمیکردم گول بزنه. یکسال بعدش قشنگ مستقیم گفت این پولی که دادم هیچ سندی نداده و و حتی وقتی پیش این و اون و دوستای قدیم مینشست بد منو گفت. منو تخریب کرد. دوستای قدیم ازم فاصله گرفتن. حتی تهمت تریاکی و قرصی بودن زد بهم. با وکیل مشورت کردم بهم گفت که سندی نداری و بره. دادگاه بازنده ایی. یک شب خواب دیدم طرف افتاده به بدبختی و بیچارگی و تو کوچه داره گدایی میکنه. وقتی پول دادم و تا وقتی که کلا بیخیال شدم ۲ سال طول کشید. یعنی ۲ سال من داشتم التماس میکردم که پولمو پس بده.
      خدا رو شاهد که دقیقا به یک ماه نکشید زنگ زد بهم و گفت پولاتو پس میدم. البته خب دیگه پدرش خونشو فروخت و ۱۰۰ میلیونمو پس گرفتم. ولی با ۱۰۰ میلیون هیچکاری نتونستم بکنم. پراید شد ۱۴۰ میلیون. دختر فامیل که نامزد کردیم هم بهم خورد. خودم میخواستم مغازه لوازم موبایل بزنم که نشد. حالا خودش میگفت همسرش خواب دیده که امام علی ع اومده گفته به شرطی میبخشمتون که پول منو پس بدن. ولی خب من ۱۰۰ میلیونو زمانی دادم و ۸ تا رو سکه طلا داشتم که فروختم و براش زدم. تازه این ۸ تا سکه اون موقع حدودا ۴۰ میلیون تومن شد. ۶۰ میلیون هم نقد داشتم که براش زدم. و وقتی ۱۰۰ میلیونمو گرفتم ۴ تا سکه تونستم بخرم. من که هیچوقت حلالش نمیکنم.

  • MaRi اردیبهشت ۱۱, ۱۴۰۱

    واقعا موجود جذابیه

  • هما اردیبهشت ۱۴, ۱۴۰۲

    اسمم هماست راستش من یکبار در روستا بودم که در باغ داشتم قدم میزدم یهو پرنده ی عجیبی رو دیدم ولی خیلی بزرگ بود حس کردم عقاب هست و فرار کردم اما عقاب نبود اون پرنده از عقاب بسیار بزرگ بود و پر هایش سیاه و نارنجی بود خیلی برام عجیب بود و فهمیدم که هما بوده و از دور و اطرافم درباره اون پرنده پر سجو کردم و فهمیدم که اون پرنده هر ۲۰ سال به روستا میومده واقعا برام عجیب بود که اومده و من اونو دیدم

  • سیّدمحمّدزعفرانچی تیر ۷, ۱۴۰۲

    من فکر می کردم هما مرغکی به نام عروس هلندی یا چیزی شبیه مرغ عشق باشد تا به بیتی از سعدی رسیدم

  • ❤❤javadKiNg❤❤ بهمن ۱۱, ۱۴۰۲

    چه عجیب بود هما دیگه چه سمی