از آتشسوزیهای ویرانگر گرفته تا گردابهای چرخان ابرها، ناوگان ماهوارههای رصدگر زمین ناسا در طول سال ۲۰۲۵ نماهایی چشمگیر از سیاره ما ثبت کردهاند. این تصاویر، همزمان زیبایی وشکنندگی سیستمهای زمین را به نمایش میگذارند و پدیدههای طبیعی، رویدادهای اقلیمی و اثرات انسانی قابل مشاهده از فضا را مستند میکنند.
تمام تصاویر بهکاررفته در این گزارش از رصدخانه زمین ناسا تهیه و توسط ابزارهای مختلف نصبشده روی ماهوارههایی که در مدار زمین قرار دارند، ثبت شدهاند. در کنار یکدیگر، این تصاویر داستان سیارهای پویا را روایت میکنند که همواره در حال دگرگونی است.
ردپای آتشسوزی پالیسیدز
این تصویر رنگ کاذب ثبتشده توسط ماهواره لندست ۹ در تاریخ ۱۴ ژانویه ۲۰۲۵، اثر سوختگی بهجامانده از آتشسوزی پالیسیدز در لسآنجلس را نشان میدهد.
این آتشسوزی صبح روز ۷ ژانویه در نزدیکی محله Pacific Palisades آغاز شد و بهسرعت گسترش یافت؛ بهطوریکه طی یک هفته نزدیک به ۲۴ هزار هکتار (حدود ۹۷ کیلومتر مربع) از مناطق طبیعی و توسعهیافته را در بر گرفت. در این تصویر که ترکیبی از فروسرخ موجکوتاه، فروسرخ نزدیک و نور مرئی است، پوشش گیاهی نسوخته به رنگ سبز دیده میشود، در حالی که مناطق بهتازگی سوخته به شکل طیفی از قهوهای روشن تا تیره نمایش داده شدهاند.
نواحی سوختهشده به سمت شمال و غرب Pacific Palisades و به سوی مالیبو امتداد یافتهاند؛ جایی که آثار آتشسوزی فرانکلین در دسامبر ۲۰۲۴ نیز در امتداد خط ساحلی قابل مشاهده است.
جریانهای گردوغبار بیابانی از ایران
این تصویر ماهواره Terra MODIS که در تاریخ ۲۲ ژانویه ۲۰۲۵ ثبت شده، تودههای گردوغبار را نشان میدهد که از جنوبشرقی ایران برخاسته و بر فراز دریای عمان به سمت شبهجزیره عربستان حرکت میکنند.
منشأ اصلی این ذرات معلق، بستر خشکشده دریاچه هامون جازموریان است؛ یک دریاچه فصلی در یکی از مهمترین کانونهای تولید گردوغبار جنوبغرب آسیا. در این حوضه خشک، برخی مناطق کمتر از ۱۰ سانتیمتر بارندگی سالانه دریافت میکنند، در حالی که نرخ تبخیر بسیار بالاست.
گردوغبار به سمت جنوب و جنوبغربی حرکت کرده و پس از عبور از سطح آب، به سواحل امارات متحده عربی رسیده است؛ جایی که این مه غبارآلود موجب کاهش دید و صدور هشدارهای هواشناسی شد. فراتر از اختلال در حملونقل، چنین رویدادهایی خطرات جدی برای سلامت انسان و محیطزیست دارند؛ بهگونهای که یک تحلیل اخیر نشان داده مواد برخاسته از طوفانهای حوضه جازموریان حاوی فلزات سنگین و ترکیباتی هستند که برای سلامت انسان و اکوسیستمها مضرند.
نیروگاه خورشیدی معلق روی رود نارمادا در هند
این تصویر ماهوارهای لندست ۹ که در تاریخ ۳۰ ژانویه ۲۰۲۵ ثبت شده، مجموعههایی از پنلهای خورشیدی شناور موسوم به «فلوتوولتائیک» را نشان میدهد که بر سطح یک مخزن آبی پشت سد رود نارمادا در ایالت مادیا پرادش هند گسترده شدهاند.
مستطیلهای آبیرنگ با الگوهای هندسی که در سطح دریاچه پشت سد دیده میشوند، مربوط به دو پروژه خورشیدی معلق هستند که در سال ۲۰۲۴ به بهرهبرداری رسیدهاند و در مجموع ظرفیتی معادل ۲۱۶ مگاوات دارند. این مخزن آبی در پی ساخت سد اومکارشوار که در سال ۲۰۰۷ تکمیل شد، ایجاد شده و مساحتی بیش از ۹۰ کیلومتر مربع را در بر میگیرد.
نیروگاههای خورشیدی معلق جایگزینی مناسب برای سامانههای مستقر بر زمین در مناطقی هستند که با محدودیت فضا مواجهاند. این تأسیسات همچنین میتوانند میزان تبخیر آب را کاهش دهند، رشد جلبکها را محدود کنند و به دلیل اثر خنککنندگی آب، بازده پنلها را افزایش دهند.
آسمان چرخان و کوههای یخ در حال ذوب
این تصویر ثبتشده توسط ماهواره NOAA-20 VIIRS در تاریخ ۲۴ فوریه ۲۰۲۵، شکلگیری گردابه فون کارمان را در پشت سه جزیره دورافتاده از مجمعالجزایر ساندویچ جنوبی در اقیانوس اطلس جنوبی به تصویر میکشد. این الگوهای چرخان ابرها زمانی پدید میآیند که بادهای غربی پایدار با شدتی متوسط، ابرهای استراتوکومولوس دریایی را از کنار قلههای آتشفشانی تند جزایر ویسُکوی، کندلمس و ساندرز عبور میدهند.
این گردابهها به نام ریاضیدان و مهندس هوافضای مشهور، تئودور فون کارمان، نامگذاری شدهاند که نخستین بار در سال ۱۹۱۱ این الگوهای نوسانی جریان هوا را توصیف کرد. این پدیده بهصورت مارپیچهایی متناوب شکل میگیرد که در پاییندست هر مانع، در جهتهای مخالف میچرخند. رد ابری که از جزیره ساندرز امتداد یافته، به دلیل انتشار گازهای آتشفشانی از کوه مایکل که از سال ۲۰۱۴ بهطور ضعیف فعال بوده، کمی روشنتر از ابرهای اطراف به نظر میرسد. در غرب این مجمعالجزایر نیز چندین کوه یخ را میتوان دید که زیر پوششی نازک از ابرها در حال حرکت هستند.
عبور مه غلیظ از فراز دریای مدیترانه
این تصویر که توسط دوربین خارجی ایستگاه فضایی بینالمللی در تاریخ ۳۰ آوریل ۲۰۲۵ ثبت شده، نمایی مایل از محدودهای گسترده از آلپ تا سیسیل ارائه میدهد و لایههایی از دود صنعتی را نشان میدهد که بر فراز حوضه دریای مدیترانه در حال جابهجایی هستند.
بخش عمده این مه از دره پو در شمال ایتالیا و دره رون در فرانسه سرچشمه میگیرد؛ مناطقی که کوههای اطراف آنها باعث به دام افتادن آلایندهها میشوند. مه ناشی از دره پو صدها کیلومتر بر فراز دریای آدریاتیک حرکت کرده و به سمت یونان میرود. فضانوردان طی دههها این پدیده جوی را مستند کردهاند و تصویری منحصربهفرد از تأثیر جغرافیا بر کیفیت هوا در جنوب اروپا ارائه دادهاند.
فروریختن یخچال طبیعی و دفن شدن یک روستای سوئیسی
این تصویر ماهوارهای لندست ۹ که در تاریخ ۲۹ مه ۲۰۲۵ ثبت شده، پیامدهای فروپاشی فاجعهبار یخچال طبیعی «بیرچ» در دره لوتشنتال، سوئیس را نشان میدهد.
تودههای عظیم آوار، بخش عمدهای از روستای بلاتن را دفن کردند، حدود ۲٫۵ کیلومتر در امتداد دره پیش رفتند و تا ارتفاع ۲۴۰ متری از دیوارهی مقابل دره بالا رفتند. این حجم از آوار برف در نهایت باعث مسدود شدن رود لونزا و بروز سیلاب شد. مقامهای محلی پس از شناسایی ناپایداری یخچال، از ۱۹ مه روند تخلیه ساکنان را آغاز کرده بودند. تا ۲۷ مه، سرعت حرکت یخچال به روزانه ۱۰ متر رسیده بود. دانشمندان معتقدند انباشت ریزش سنگ روی سطح یخچال باعث ذوب شدن بخش پایینی آن و کاهش اصطکاک شده و همین عامل، فروپاشی را رقم زده است. از نظر وسعت و شدت، این رویداد برای آلپ سوئیس پدیدهای کمسابقه به شمار میآید.
بارش نادر برف در فلاتهای شمالی استرالیا
این تصویر ماهوارهای لندست ۸ که در تاریخ ۳ اوت ۲۰۲۵ ثبت شده، پوشش نادری از برف را در منطقه «نورثرن تیبللندز» ایالت نیو ساوت ولز استرالیا نشان میدهد؛ که سنگینترین بارش برف در این ناحیه از اواسط دهه ۱۹۸۰ تاکنون بوده است.
یک سامانه کمفشار قدرتمند موجب بارش تا ۴۰ سانتیمتر برف در ارتفاعات شد و همزمان بیش از ۱۰۰ میلیمتر باران را در مناطق کمارتفاع به همراه داشت. این طوفان باعث گرفتار شدن خودروها، مسدود شدن بزرگراهها و قطع برق در شماری از مناطق شد. همچنین سیلابهای ناشی از بارندگی، دهها عملیات امداد و نجات را در سراسر منطقه رقم زد.
شکوفایی فیتوپلانکتونها در دریای بارنتز
این تصویر Aqua MODIS که در تاریخ ۵ اوت ۲۰۲۵ ثبت شده، شکوفایی گسترده فیتوپلانکتونها را نشان میدهد که بهصورت گردابههایی عظیم در دریای بارنتز، در نزدیکی جزیره بِر (Bear Island) نروژ، گسترش یافتهاند.
رنگهای فیروزهای متمایل به آبیِ شیری بیانگر حضور کوکولیتوفورها هستند؛ موجودات تکسلولی پوشیده از صفحات کربنات کلسیم که نور را منعکس میکنند. رنگهای سبز نیز به دیاتومها تعلق دارند که نوع دیگری از فیتوپلانکتونها به شمار میروند. دریای بارنتز معمولاً دو فصل شکوفایی را تجربه میکند: دیاتومها در ماههای مه و ژوئن غالب هستند، در حالی که کوکولیتوفورها در ماه اوت به اوج میرسند.
این موجودات میکروسکوپی پایهی اصلی زنجیره غذایی دریایی در قطب شمال را تشکیل میدهند و نقشی حیاتی در چرخه کربن اقیانوس و تولید اکسیژن ایفا میکنند. پژوهشگران با دقت در حال بررسی این موضوع هستند که چگونه گرمتر شدن جریانهای اقیانوس اطلس میتواند محل و گستره این شکوفاییها را دستخوش تغییر کند.
توفند «اِرین» اقیانوس اطلس را به هم ریخت
این تصویر ماهوارهای Terra MODIS که در تاریخ ۱۸ اوت ۲۰۲۵ ثبت شده، توفند «اِرین» را نشان میدهد که بهعنوان نخستین توفند فصل ۲۰۲۵ در اقیانوس اطلس در حال چرخش و تقویت است.
این طوفان با پدیده «تقویت سریع» روبهرو شد و تنها در فاصله ۲۴ ساعت، بین ۱۵ تا ۱۶ اوت، از رده ۱ به رده ۵ رسید و سرعت بادهای پایدار آن به ۲۶۰ کیلومتر بر ساعت افزایش یافت. اِرین تنها چهلوسومین توفند اقیانوس اطلس از سال ۱۸۵۱ تاکنون است که به رده ۵ رسیده و در عین حال، زودترین توفند با این شدت در این موقعیت جغرافیایی به شمار میآید.
از جمله عوامل مؤثر در تقویت انفجاری این توفند میتوان به شکافت بادی ضعیف، ساختار فشرده و دمای بالای سطح آب دریا اشاره کرد. اگرچه اِرین به خشکی نرسید، اما باعث بیش از ۱۴۷ هزار قطعی برق در پورتوریکو شد و صدور دستور تخلیه برای سواحل بیرونی ایالت کارولینای شمالی را در پی داشت.
آتشسوزیهای بریتیش کلمبیا و دودهایی که به آسمان رفتند
این تصویر Aqua MODIS که در تاریخ ۲ سپتامبر ۲۰۲۵ ثبت شده، ستونهای ضخیم دود را نشان میدهد که از چندین آتشسوزی ناشی از صاعقه در منطقه کاریبو در استان بریتیش کلمبیای کانادا برخاستهاند. آتشسوزی ایتچا لیک حدود ۱۷ هزار هکتار (۱۷۰ کیلومتر مربع) را سوزاند، در حالی که آتشسوزی بیف تریل کریک نزدیک به ۷٬۸۰۰ هکتار (۷۸ کیلومتر مربع) و آتشسوزی داستی لیک حدود ۲٬۸۰۰ هکتار (۲۸ کیلومتر مربع) را در بر گرفت. برای جوامع اطراف، دستور تخلیه صادر شد.
ابرهای عظیم پیروکومولوس که در اثر این آتشسوزیها شکل میگیرند، میتوانند دود و ذرات معلق را تا لایههای بالایی جو منتقل کنند؛ جایی که این آلایندهها قادرند هزاران کیلومتر جابهجا شده و کیفیت هوا را در مناطق دوردست نیز کاهش دهند. تا پایان فصل، در مجموع ۷۳۲ هزار هکتار (۷٬۳۲۰ کیلومتر مربع) از اراضی بریتیش کلمبیا سوخت که اندکی بالاتر از میانگین ۱۰ ساله است. در مجموع، کانادا یکی از بدترین فصلهای آتشسوزی تاریخ خود را تجربه کرد؛ فصلی که در این زمینه تنها از سال ۲۰۲۳ وضعیت بهتری داشت.
تقاطع یک بیابان با رودخانه
این تصویر ماهوارهای لندست ۹ که در تاریخ ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۵ ثبت شده، مرزی زمینشناسی را در حوضه تاریم چین نشان میدهد؛ جایی که رشتهکوه مازارتاغ با رودخانه هوتن تلاقی پیدا میکند. این رشتهکوه به طول ۱۴۵ کیلومتر، بهعنوان یک مانع طبیعی عمل کرده و باعث شکلگیری الگوهای متفاوت تپههای شنی در دو سوی خود شده است.
رودخانه هوتن تنها رودخانهای است که از آب ذوب یخچالها تغذیه میشود و جریان آن بهاندازهای قوی است که میتواند سراسر بیابان تاکلامکان را طی کند. این منطقه طی قرنها یکی از منابع مهم سنگ یشم نفریت بوده که در امتداد جاده تاریخی ابریشم جمعآوری میشده است.
سوزاندن بقایای مزارع، شمال هند را در مه فرو برد
این تصویر ماهوارهای Aqua MODIS که در تاریخ ۱۱ نوامبر ۲۰۲۵ ثبت شده، مه غلیظی را نشان میدهد که همزمان با فصل سالانه سوزاندن بقایای محصولات کشاورزی، بخشهای وسیعی از شمال هند را پوشانده است.
کشاورزان در ایالتهای پنجاب، هاریانا و اوتار پرادش بین ماههای اکتبر تا دسامبر، بقایای کاه و کلش برنج را میسوزانند تا زمینها را بهسرعت برای کشت گندم آماده کنند.
در این روز، شاخص کیفیت هوا در مقیاس ملی هند از عدد ۴۰۰ فراتر رفت و بهطور کامل وارد محدوده «بسیار خطرناک» شد. دانشمندان همچنین تغییر الگوی زمانی آتشسوزیها را شناسایی کردهاند؛ بهطوری که اوج سوزاندن بقایا اکنون به بازه زمانی ۴ تا ۶ عصر منتقل شده است، در حالی که پیشتر این فعالیتها عمدتاً بین ساعت ۱ تا ۲ بعدازظهر انجام میشد. این تغییر باعث میشود بسیاری از سامانههای سنتی پایش ماهوارهای نتوانند همه آتشها را شناسایی کنند. برآوردها نشان میدهد سوزاندن بقایای کشاورزی در روزهای اوج آلودگی، مسئول ۴۰ تا ۷۰ درصد از ذرات معلق آلاینده هواست.
فقط نوک کوه یخ
این ۱۲ تصویر تنها بخش کوچکی از هزاران مشاهدهای هستند که ماهوارههای ناسا هر سال انجام میدهند.
از ردیابی الگوهای اقلیمی گرفته تا پایش بلایای طبیعی، این دیدگاه مداری به دانشمندان کمک میکند سامانههای بههمپیوسته زمین را بهتر درک کنند و دادههای حیاتی در اختیار تصمیمگیران سراسر جهان قرار دهند. در حالی که سیاره ما همچنان در حال تغییر است، این «چشمها در آسمان» ابزارهایی ضروری برای ثبت تحولات و واکنش به چالشهای پیشرو باقی خواهند ماند.
بدون نظر