چسبندگی روده یکی از عوارض شایع پزشکی است که اغلب به دنبال جراحیهای شکمی یا التهابات داخلی رخ میدهد. این وضعیت شامل تشکیل بافتهای اسکار غیرطبیعی میان سطوح اندامها و دیواره داخلی شکم است که میتواند منجر به اتصال غیرطبیعی بخشهای مختلف روده به یکدیگر شود. شناخت دقیق این عارضه برای پیشگیری از پیامدهای جدی مانند انسداد کامل روده ضروری است و آگاهی عمومی میتواند به تشخیص زودهنگام و درمان موثرتر کمک کند.
چسبندگی روده چیست؟
چسبندگی روده به معنای تشکیل نوارهای بافت فیبری است که باعث اتصال بخشهایی از روده به یکدیگر یا به دیواره شکم میشود، در حالی که این بخشها در حالت عادی باید آزادانه حرکت کنند. این بافتهای اسکار که به آنها آدهزیون گفته میشود، در واقع پاسخ طبیعی بدن برای ترمیم آسیبهای ناشی از جراحی، عفونت یا ضربه هستند. با این حال، زمانی که این فرآیند ترمیم به طور غیرقابل کنترلی پیشروی کند، مسیرهای عبور مواد غذایی در دستگاه گوارش تنگ شده و عملکرد حرکتی رودهها دچار اختلال جدی میشود.
در بسیاری از موارد، این چسبندگیها بدون علامت باقی میمانند، اما پتانسیل ایجاد دردهای مزمن شکمی و انسدادهای ناگهانی را دارند. اگر این نوارها باعث پیچخوردگی روده شوند، جریان خون در آن ناحیه قطع شده و بافت روده دچار مرگ (نکروز) میشود که یک وضعیت اورژانسی پزشکی به شمار میرود. بنابراین، چسبندگی صرفاً یک زخم داخلی ساده نیست، بلکه تغییری در آناتومی شکم است که نیاز به نظارت دقیق و گاه مداخله جراحی دارد.
علت ایجاد چسبندگی روده
علت اصلی ایجاد این عارضه، واکنشهای التهابی در محیط صفاق است که منجر به ترشح پروتئینهای فیبرین و تشکیل پیوندهای بافتی میشود. این فرآیند میتواند ناشی از عوامل فیزیکی یا شیمیایی باشد که تعادل محیط داخلی شکم را برهم میزنند.
جراحیهای شکم و لگن: شایعترین عامل که ناشی از تماس ابزار جراحی، خشک شدن بافتها یا خونریزی حین عمل است.
التهابات داخلی: بیماریهایی مانند آپاندیسیت، پریتونیت (عفونت پرده شکم) یا بیماریهای التهابی روده (IBD).
عفونتهای لگنی: به ویژه در زنان، عفونتهای دستگاه تناسلی میتواند باعث ایجاد چسبندگی در نواحی مجاور روده شود.
پرتودرمانی: تابش اشعه برای درمان سرطانهای شکمی میتواند بافتها را دچار فیبروز و چسبندگی کند.
آندومتریوز: مهاجرت بافت رحم به خارج از آن که باعث التهاب مزمن در حفره شکمی میشود.
علائم و نشانههای چسبندگی روده
بسیاری از افراد ممکن است سالها با چسبندگی زندگی کنند بدون اینکه متوجه آن شوند، اما با پیشرفت عارضه، علائم بالینی ظاهر میشوند. این نشانهها عمدتاً ناشی از فشار بافتهای اسکار بر لوله گوارش و محدود شدن حرکات دودی روده هستند.
درد مزمن شکمی: دردی مبهم یا کرامپی که ممکن است با فعالیت یا تغییر پوزیشن تشدید شود.
نفخ و تورم شکم: تجمع گاز و مواد دفعی به دلیل کند شدن حرکت روده.
یبوست مزمن: دشواری در دفع به علت تنگی مسیر روده توسط نوارهای فیبری.
تهوع و استفراغ: به ویژه زمانی که انسداد نسبی در مسیر عبور غذا ایجاد شده باشد.
تغییر در عادات دفع: اسهال متناوب یا تغییر در شکل مدفوع.
چسبندگی روده بعد از جراحی
جراحیهای باز شکمی اصلیترین متهم تشکیل بافتهای اسکار هستند، زیرا جابجایی رودهها توسط دست جراح و تماس بافتهای حساس با دستکشهای استریل یا گازهای پانسمان میتواند باعث تحریک صفاق شود. حتی در پیشرفتهترین مراکز درمانی، ایجاد مقدار مشخصی از چسبندگی پس از اعمال سنگینی مانند سزارین، برداشتن تومور یا جراحی کیسه صفرا تقریباً اجتنابناپذیر است و بدن به طور خودکار سعی میکند محلهای جراحت را با فیبرین بپوشاند.
تفاوت کلیدی در نحوه مدیریت جراحی و استفاده از تکنیکهای کمتهاجمی نهفته است. جراحیهای لاپاروسکوپی به دلیل ایجاد برشهای کوچکتر و کاهش تماس مستقیم محیط بیرون با احشای داخلی، ریسک تشکیل چسبندگیهای شدید را به شدت کاهش میدهند. با این حال، بیمارانی که سابقه چندین عمل جراحی دارند، همواره در معرض خطر “چسبندگیهای مکرر” هستند که در آن هر عمل جدید برای رفع چسبندگی قبلی، خود میتواند منجر به تشکیل اسکار جدیدی شود.
روشهای تشخیص چسبندگی روده
تشخیص دقیق چسبندگی چالشبرانگیز است زیرا این بافتهای اسکار در تصویربرداریهای ساده به راحتی دیده نمیشوند. پزشک معمولاً با بررسی سوابق جراحی و معاینه فیزیکی، از روشهای تکمیلی برای تایید انسداد استفاده میکند.
سیتی اسکن (CT Scan)
این روش استاندارد طلایی برای تشخیص عوارض چسبندگی است. سیتی اسکن با کنتراست میتواند محل دقیق تنگی یا انسداد روده را نشان دهد و به پزشک کمک کند تا تشخیص دهد آیا علت مشکل، چسبندگی است یا تومور.
رادیوگرافی با ماده حاجب (Barium Swallow/Enema)
در این روش، بیمار مادهای حاجب (باریوم) را میبلعد یا از طریق مقعد دریافت میکند. عبور این ماده از روده در تصاویر اشعه ایکس نشان میدهد که در کدام نقاط حرکت مواد کند شده یا متوقف میشود.
لاپاروسکوپی تشخیصی
تنها راه قطعی برای مشاهده مستقیم چسبندگیها، ایجاد یک برش کوچک و وارد کردن دوربین به داخل شکم است. این روش هم جنبه تشخیصی دارد و هم میتواند همزمان برای آزاد کردن چسبندگیها به کار رود.
درمان چسبندگی روده
درمان این عارضه بستگی به شدت علائم و میزان انسداد دارد و از مدیریت محافظهکارانه تا جراحیهای پیچیده متغیر است. هدف اصلی درمان، بازگرداندن حرکت طبیعی روده و تسکین درد بیمار است.
درمان غیرجراحی (محافظهکارانه)
در موارد انسداد جزیی، پزشک استراحت روده را توصیه میکند. این شامل رژیم غذایی مایعات، تزریق سرم و گاهی استفاده از لوله “انجی تیوب” برای تخلیه محتویات معده و کاهش فشار داخلی روده است.
آزادسازی چسبندگی با جراحی (Adhesiolysis)
اگر انسداد کامل باشد یا بافت روده در خطر سیاهشدگی قرار بگیرد، جراحی ضروری است. در این عمل، جراح با دقت نوارهای فیبری را برش داده و رودهها را آزاد میکند تا مسیر گوارشی دوباره باز شود.
بدون نظر