کارشناسان با بررسی دو کتابچه پزشکی آلمانی از دوران رنسانس، به دستورالعملهایی عجیب و افراطی برای درمان مشکلاتی مثل طاسی و زخمهای تناسلی رسیدهاند. در این نسخهها از موادی مانند مدفوع انسان، سر مارمولک جوشاندهشده در روغن زیتون و حتی دندان اسبآبی نام برده شده است. نکته مهمتر این است که رد پروتئینها و لکههای باقیمانده روی صفحات نشان میدهد برخی خوانندگان حدود ۵۰۰ سال پیش، این توصیهها را واقعاً امتحان کردهاند.
این دستورالعملها در پی مطالعه دو کتاب پزشکی آلمانی از دوره رنسانس کشف شده است که در سال ۱۵۳۱ منتشر شده بودند. نویسنده این آثار، بارتولومئوس فوگتر، نام داشت که بهعنوان چشمپزشک و جراح فعالیت میکرد. پژوهشگران میگویند باآنکه این کتابها مدتها در اختیار محققان قرار داشتهاند، تا پیش از این مشخص نبود که مردم آن زمان واقعاً نسخههای عجیب آنها را به کار میگرفتهاند.
اکنون نمونههایی از همین کتابها که روی آنها یادداشتهای دستنویس و اثر انگشت مشاهده شده است، این احتمال را تقویت کردهاند که کاربران، دستورها را آزمودهاند و حتی تغییراتی را مطابق تجربه خود به آنها اضافه کردهاند. از همین رو پژوهشگران به سراغ بررسی علمیِ مواد باقیمانده روی صفحات رفتهاند تا مشخص شود در عمل از چه ترکیباتی استفاده شده است.
برای رسیدن به پاسخ، متخصصان از روشی به نام «تحلیل پروتئومیکس» استفاده کردند؛ روشی که در آن بقایای نامرئی روی سطح کاغذ از نظر پروتئینها بررسی میشود و میتوان فهمید چه موادی با صفحات کتاب تماس داشتهاند. آنها برای جلوگیری از آسیب به کاغذهای قدیمی و حساس کتاب، از نوارهای ویژهای استفاده کردند تا پروتئینها را با دقت از سطح صفحات جمعآوری کنند.
تیم پژوهشگران درنهایت توانست ردهای شیمیایی و لکههایی را شناسایی کند که نشان میدهد مردم آن زمان چه چیزهایی را با هدف درمان مشکلات خود به کار میبردند.
گلِب زیلبرشتاین، از نویسندگان این پژوهش، در گفتوگو با لایو ساینس درباره ماهیت این آثار باقیمانده توضیح داده و میگوید: «این ردها شامل اجزایی از عرق، گاهی بزاق، متابولیتها، آلایندهها و ترکیبات محیطی هستند.»
در مجموع، پژوهشگران موفق شدند ۱۱۱ پروتئین را توالییابی کنند. نتایج این بررسی نشان داد برخی مواد بهکاررفته در این نسخهها کاملاً بیخطر بودهاند. از جمله ترکیباتی مثل راش اروپایی، شاهی و رزماری که برای درمان ریزش مو و همچنین تقویت رشد موی صورت پیشنهاد شده بودند. با این حال، بخش دیگری از نسخهها شامل توصیههایی بوده است که امروز برای بسیاری از مردم غیرقابلباور و شاید افراطی به نظر برسد.
طبق یافتههای پژوهش، برخی دستورها پیشنهاد میکردند افراد برای مقابله با ریزش مو، هر روز مدفوع انسان را روی سر خود بمالند؛ کاری که در این متون از آن بهعنوان درمانی برای رفع طاسی یاد شده است.
در کنار درمان طاسی، نسخههایی نیز برای مشکلات مرتبط با اندام تناسلی وجود داشته است. در این کتابها گفته شده است مصرف جوز هندی میتواند به حل شرایطی مانند زخمهای تناسلی کمک کند.
یکی دیگر از یافتههای جالب توجه پژوهش، کشف رد پروتئینهای مرتبط با اسبآبی بوده است. در این نسخهها به استفاده از موادی مانند دندان اسبآبی اشاره شده و احتمال میرود کاربران برای مشکلاتی از جمله بوی بد دهان یا دنداندرد سراغ این درمانها رفته باشند.
پژوهشگران تأکید کردهاند که بررسی این بقایا صرفاً نشاندهنده تماس مواد با صفحات کتاب است، اما همین شواهد، احتمال استفاده واقعی از نسخهها را پررنگ میکند. از نگاه آنها، وجود لکهها، یادداشتهای تکمیلی و اثر انگشتها نشان میدهد این کتابها فقط برای مطالعه نگهداری نمیشدهاند و برخی افراد آنها را بهعنوان راهنمای عملی درمان به کار میبردهاند.
این پژوهش که در مجله American Historical Review منتشر شده است بخشی از تلاشهای تازه برای فهم بهتر پزشکی و درمان در دوره رنسانس به شمار میرود.
پیشتر نیز پژوهشگران با بررسی صدها نسخه خطی پزشکی قرون وسطی پرده از درمانهایی با ترکیب روغن، سرکه، گیاهان دارویی و حتی خاکستر مارمولک سوخته، برداشته بودند.
بدون نظر