چندین نوآوری فناورانه نظامی مسیر تاریخ را تغییر دادهاند. از کشتیهای بادبانی گرفته تا رکاب اسب، این پیشرفتها جهان را به مسیرهای تازهای سوق دادهاند و در میان همه آنها، سلاحهای هستهای جایگاهی برجسته دارند. نخستین بمبهای هستهای از بدنامترین سلاحهایی بودند که در جریان جنگ جهانی دوم توسعه یافتند و در حملات به هیروشیما و ناگازاکی ژاپن مورد استفاده قرار گرفتند. پس از پایان جنگ، سلاحهای هستهای به ستون اصلی سیاست نظامی و خارجی تبدیل شدند و کشورهای دیگر نیز مسیر ایالات متحده را در توسعه زرادخانههای هستهای خود دنبال کردند.
در زمان نگارش این متن، ۹ کشور دارای سلاح هستهای هستند: روسیه، چین، بریتانیا، هند، کره شمالی، فرانسه، پاکستان، اسرائیل و ایالات متحده. باید توجه داشت که اسرائیل هرگز بهطور رسمی در اختیار داشتن سلاح هستهای را تأیید نکرده، هرچند اغلب نهادهای بینالمللی معتقدند تلآویو به چنین تسلیحاتی دسترسی دارد. افزون بر این، اسرائیل از امضاکنندگان پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (ان پی تی) نیز نیست. با این حال، در مجموع هزاران سلاح هستهای در جهان وجود دارد که تعداد آنها به بیش از ۱۲٬۳۰۰ کلاهک میرسد و از این میان، حدود ۹٬۶۰۰ کلاهک همچنان در زرادخانههای فعال نظامی نگهداری میشوند.
با وجود این تعداد بالا، تنها دو کشور در مجموع ۸۶٫۸ درصد از کل سلاحهای هستهای جهان را در اختیار دارند و سهم باقیمانده میان هفت کشور دیگر تقسیم شده است. این دو کشور ایالات متحده و روسیه هستند، در حالی که روسیه تعداد بیشتری کلاهک نسبت به آمریکا در اختیار دارد. این زرادخانهها میراث سیاست Mutually Assured Destruction یا نابودی دوطرفه تضمینشده ایالات متحده محسوب میشوند؛ سیاستی که تضمین میکرد هم آمریکا و هم اتحاد جماهیر شوروی سابق به اندازهای قدرت آتش در اختیار داشته باشند که در صورت استفاده یکی از طرفین از سلاح هستهای، طرف مقابل نیز قادر به نابودی کامل او باشد.
زرادخانه هستهای ایالات متحده
با وجود پایان جنگ سرد در دههها پیش، ایالات متحده همچنان یک زرادخانه هستهای بزرگ را حفظ کرده است. این موضوع با دکترین «سهگانه هستهای» آمریکا همراستا است؛ سیاستی که ایجاب میکند همواره سه روش استقرار هستهای فعال باشند: موشکهای بالستیک پرتابشونده از زیردریایی، موشکهای بالستیک قارهپیما و سلاحهای هستهای پرتابشونده از هواپیما. هرچند این زرادخانه پس از پایان جنگ سرد بهطور چشمگیری کاهش یافته، اما بر اساس گزارش وضعیت نیروهای هستهای جهان که در سال ۲۰۲۵ توسط فدراسیون دانشمندان اتمی منتشر شد، آمریکا همچنان ۵٬۱۷۷ کلاهک هستهای در اختیار دارد.
این سلاحها در سه دسته تقسیم میشوند. کلاهکهای مستقرشده شامل آنهایی هستند که روی موشکهای بالستیک یا در پایگاههای بمبافکن قرار دارند و تعداد آنها در آمریکا به ۱٬۶۷۰ میرسد. در کنار آن، ۱٬۹۳۰ کلاهک در وضعیت ذخیره قرار دارند که در صورت نیاز قابل استفاده هستند. در نهایت، ۱٬۴۷۷ کلاهک بازنشسته وجود دارد که برای استفاده عملیاتی در نظر گرفته نشدهاند، اما هنوز بهطور کامل برچیده نشدهاند. بر این اساس، ایالات متحده در مجموع ۳٬۷۰۰ کلاهک هستهای قابل استفاده در اختیار دارد.
ایالات متحده همچنان به توسعه فناوریهای مرتبط با سلاحهای هستهای ادامه میدهد، هرچند آزمایشهای هستهای بهواسطه معاهدات متعدد بهشدت محدود شدهاند. چندین پیمانکار دفاعی و نهاد دولتی مسئول ساخت موشکهای هستهای و کلاهکهای آنها هستند و برنامههای نوسازی در تأسیسات مختلفی در تگزاس و تنسی انجام میشود. این رویکرد باعث میشود توانمندی هستهای کشور بهصورت پراکنده حفظ شود و همواره در وضعیت آمادگی باقی بماند.
زرادخانه هستهای روسیه
در حوزه تعداد کلاهکهای هستهای، روسیه و اتحاد جماهیر شوروی سابق جایگاه برتر را در اختیار دارند. شوروی بزرگترین سلاح هستهای آزمایششده تاریخ، یعنی Tsar Bomba، را توسعه داد و آزمایش کرد که قدرت انفجاری آن حدود ۵۰ مگاتن برآورد میشود. البته این تنها یکی از نمونهها بود و پس از فروپاشی شوروی، برخی جمهوریهای تشکیلدهنده آن برای مدتی سلاحهای هستهای را در اختیار داشتند. اوکراین برای مدت کوتاهی سومین زرادخانه بزرگ هستهای جهان را در اختیار داشت، اما پس از آن خلع سلاح شد و دیگر کشورها نیز مسیر مشابهی را طی کردند. در حال حاضر، بر اساس گزارش ۲۰۲۵، روسیه در مجموع ۵٬۴۵۹ کلاهک هستهای در اختیار دارد.
این زرادخانه شامل ۱٬۷۸۰ کلاهک مستقرشده، ۲٬۵۹۱ کلاهک ذخیره و ۱٬۱۵۰ کلاهک بازنشسته است که در مجموع ۴٬۳۰۹ کلاهک قابل استفاده را تشکیل میدهد. به این ترتیب، روسیه حدود ۶۰۹ کلاهک هستهای بیشتر از ایالات متحده در اختیار دارد؛ هرچند در مقیاس سلاحهایی با قابلیت نابودی کامل جهان، این اختلاف عملاً اهمیت چندانی ندارد. همانند آمریکا، روسیه نیز سامانههای متنوعی برای بهکارگیری این سلاحها در اختیار دارد و زیردریاییهای هستهای، بمبافکنهای راهبردی و موشکهای ICBM آن همواره در وضعیت آمادهباش قرار دارند.
با وجود آنکه روسیه و آمریکا نزدیک به ۹۰ درصد از کل زرادخانه هستهای جهان را در اختیار دارند، تعداد سلاحهای هستهای امروز فاصله زیادی با دوران اوجش در گذشته دارد. در سال ۱۹۸۶، شمار کلاهکهای هستهای جهان حدود ۷۰٬۳۷۴ عدد برآورد میشد. کاهش این تعداد سالها زمان برده و معاهدات بینالمللی همچنان کشورها را به کاهش سلاحهای هستهای قابل استقرار ترغیب میکنند. با این حال، نه ایالات متحده و نه روسیه از امضاکنندگان معاهده منع سلاحهای هستهای نیستند.
بدون نظر