در سالهای گذشته، کراتین بیشتر بهعنوان یک مکمل ورزشی شناخته میشد که جای ثابتی در رژیم غذایی بدنسازان و ورزشکاران حرفهای داشته است. این ماده که به افزایش قدرت، حجم عضلانی و بهبود عملکرد ورزشی کمک میکند، حالا مسیر تازهای را طی کرده و وارد خانه میلیونها نفر شده است. دلیل این تغییر، انتشار موجی از مطالعات علمی بوده که مدعیاند کراتین میتواند فراتر از عضلات عمل کند و برای مغز نیز فوایدی مانند بهبود حافظه، تمرکز و حتی خلقوخو داشته باشد.
با این حال، همزمان با افزایش محبوبیت کراتین، نگرانیهای تازهای نیز مطرح شدهاند. پزشکان NHS در بریتانیا نسبت به خطرات احتمالی این مکمل هشدار داده و اعلام کردهاند که مصرف کراتین ممکن است در موارد نادری با افزایش خطر لخته شدن خون مرتبط باشد؛ وضعیتی که در صورت بیتوجهی میتواند مرگبار باشد.
این هشدار پس از انتشار چند گزارش پزشکی مطرح شد که در آنها جوانان سالم، بدون سابقه بیماری زمینهای، پس از مصرف کراتین دچار ترومبوز یا لخته خون شده بودند. پزشکان بیمارستان Shrewsbury و Telford در مقالهای که در مجله علمی Cureus منتشر شده، به این نکته اشاره کردهاند که این موارد پرسشهای مهمی درباره سازوکارهای احتمالی ایجاد لخته خون در اثر مصرف کراتین مطرح میکند؛ آن هم در شرایطی که عوامل خطر کلاسیک در این بیماران دیده نمیشده است.
در یکی از این موارد، مردی در دهه ۲۰ زندگی خود با درد و تورم در ناحیه ساق پا به بیمارستان مراجعه کرده بود. بررسیهای پزشکی نشان داد که او به ترومبوز ورید عمقی یا DVT مبتلا شده؛ نوعی لخته خون که معمولاً در پاها شکل میگیرد و در صورت حرکت به سمت ریهها میتواند باعث آمبولی ریه شود. این وضعیت جان بیمار را تهدید میکند. اگر لخته به سمت مغز یا قلب حرکت کند، میتواند به سکته مغزی یا حمله قلبی منجر شود.
این بیمار در شرح حال خود اعلام کرده بود که بهطور منظم از مکملهای کراتین بدون نسخه و با هدف بدنسازی استفاده میکرده است. نکته قابلتوجه این بود که او فردی سالم محسوب میشد و تنها عامل دیگری که در سابقهاش دیده میشد، یک پرواز چهار ساعته در روزهای قبل از بروز علائم بود. پزشکان تأکید کردهاند که چنین پروازی بهتنهایی معمولاً آنقدر طولانی نیست که عامل اصلی ایجاد لخته خون محسوب شود.
پزشکان همچنین تصریح کردهاند که این مورد، یک اتفاق نادر و منفرد نیست. در گزارشهای پزشکی دیگری نیز به مواردی اشاره شده که مردان جوان و سالم پس از مصرف کراتین دچار عوارض جدی مانند آمبولی ریه یا حتی لختههای نادر در ناحیه چشم شدهاند. این گزارشها نگرانیهایی را درباره نقش کراتین بهعنوان یک عامل محرک در افرادی که شاید زمینههای پنهان یا خفیف برای لخته شدن خون دارند، ایجاد کرده است.
یکی از توضیحاتی که پزشکان برای این ارتباط احتمالی مطرح میکنند، اثر اسمزی کراتین است. این مکمل باعث میشود آب بیشتری به داخل سلولهای عضلانی کشیده شود. در صورتی که فرد به اندازه کافی مایعات مصرف نکند، این فرایند میتواند منجر به کمآبی نسبی بدن شود. کمآبی نیز میتواند باعث غلیظتر شدن خون شود و در برخی افراد، خطر تشکیل لخته را افزایش دهد.
به همین دلیل، تولیدکنندگان مکملها و دستورالعملهای تغذیه ورزشی همواره بر اهمیت مصرف کافی آب در دوران استفاده از کراتین تأکید کردهاند. پزشکان هشدار دادهاند که بیتوجهی به این موضوع، بهویژه در کنار تمرینات سنگین یا دورههای بیتحرکی طولانی، میتواند خطرساز باشد.
در جمعبندی این گزارشها، متخصصان تأکید کردهاند که کراتین بهطور کلی یک مکمل ایمن و پرکاربرد محسوب میشود و برای بسیاری از افراد مشکلی ایجاد نمیکند. با این حال، این موارد نشان میدهد که حتی مکملهایی که سالها بیخطر تلقی میشدهاند، میتوانند در شرایط خاص عوارض جدی ایجاد کنند. بهویژه جوانانی که تمرینات شدید انجام میدهند، دچار کمآبی میشوند، سابقه بیتحرکی طولانی دارند یا ممکن است اختلالات انعقادی تشخیص داده نشده داشته باشند، باید با احتیاط بیشتری از این مکمل استفاده کنند.
پزشکان توصیه میکنند افرادی که قصد مصرف کراتین دارند، نسبت به علائم هشداردهنده لخته خون مانند درد، تورم، قرمزی یا احساس گرما در اندامها، تنگی نفس ناگهانی یا درد قفسه سینه هوشیار باشند و در صورت بروز چنین نشانههایی، سریعاً به مراکز درمانی مراجعه کنند.
بدون نظر