خیابان خیام یکی از قدیمیترین خیابانهای تهران است که در گذشته با نام «جلیلآباد» شناخته میشد. این خیابان در دوره ناصرالدینشاه مسیری باریک و پرپیچوخم و ناامن داشت و بخشهایی از آن از سمت شمال به اداره پست مرکزی در خیابان سپه که امروز با نام خیابان امام خمینی شناخته میشود، میرسید. مسیر خیابان جلیلآباد به سمت جنوب ادامه پیدا میکرد، از چهارراه گلوبندک و بازار بزرگ تهران عبور میکرد و در نهایت، به میدان پاقاپق که امروزه میدان محمدیه نام دارد، ختم میشد.
بر اساس روایتهای کتاب «طهران قدیم» نوشته جعفر شهری، خیابان جلیلآباد تا اواسط سلطنت ناصرالدین شاه به پاتوق دزدان و اراذل محله سنگلج تبدیل شده بود. محله سنگلج در بخش غربی این خیابان قرار داشت و از آنجا که کلانتران محلههای سنگلج و عودلاجان هرکدام دستگیری این افراد را وظیفه دیگری میدانستند، عملاً نظارتی بر این منطقه وجود نداشت. همین بیتوجهی باعث شده بود که سرقت قمار و دیگر اعمال خلاف بهراحتی در این محدوده انجام شود.
به همین دلیل، در سال ۱۲۵۷ هجری خورشیدی نخستین تشکیلات رسمی نظمیه که بعدها شهربانی نام گرفت، در تهران ایجاد و اداره آن در همین خیابان مستقر شد. هدف این بود که تأمین امنیت خیابان جلیلآباد به الگویی برای برقراری نظم در دیگر نقاط شهر تبدیل شود.
نخستین رئیس نظمیه تهران فردی ایتالیایی به نام کنت دومونت فرت بود که به لقب نظمالملک شهرت داشت. او در اولین اقدام خود گروهی از جوانان ۲۰ تا ۳۰ ساله را برای خدمت در نظمیه جذب کرد و با پوشاندن لباسهای متحدالشکل و ارائه آموزشهای منظم آنان را برای برقراری نظم شهری آماده ساخت.
کنت دومونت فرت با استقرار مأموران پلیس در طول شبانهروز در کوچهها معابر پشتبام بازارها و حتی اطراف مساجد به کنترل اوضاع پرداخت. نتیجه این اقدامات آن بود که پس از مدتی امنیت شهر به شکل محسوسی افزایش یافت و قدرت اراذل و اوباش در تهران کاهش پیدا کرد.
با این حال خارجی بودن رئیس نظمیه در نهایت برای او دردسرساز شد و پس از مدتی از سمت خود برکنار شد. او با وجود این برکناری ایران را ترک نکرد و سالها بعد در دوران سلطنت احمد شاه در تهران درگذشت و در گورستان دولاب به خاک سپرده شد.
ریشه این ماجرا به دوران نهضت تنباکو و قرارداد رژی بازمیگشت. در آن زمان یکی از شرطهای اصلی مردم برای آشتی با ناصرالدینشاه کنار گذاشتن اتباع خارجی از مناصب مهم دولتی بود و همین مطالبه اجتماعی به برکناری کنت دومونت فرت انجامید.
بدون نظر