روایت «شرق» از هزینه سنگین جنگ و تحریم؛ آیا ایران به سرنوشت عراق دچار می‌شود؟

روایت «شرق» از هزینه سنگین جنگ و تحریم؛ آیا ایران به سرنوشت عراق دچار می‌شود؟

جنگ و تحریم، تنها معادلات سیاسی را تغییر نمی‌دهند بلکه پیش از هر چیز، زندگی روزمره مردم را نشانه می‌گیرند. روزنامه شرق با مقایسه وضعیت امروز ایران و تجربه عراق، تلاش می‌کند نشان دهد چگونه تداوم فشارهای اقتصادی و خسارت‌های جنگی می‌تواند یک کشور را از مدار توسعه خارج کرده و هزینه‌ای سنگین بر معیشت، زیرساخت‌ها و آینده جامعه تحمیل کند.

یادداشت شرق را در ادامه می‌خوانید.

تحریم و جنگ‌های جهان چیزی جز ویرانی و فقر گسترده برای مردمان کشورها به دنبال نداشته‌اند؛ در عراق جنگ‌زده، قطع شریان واردات و صادرات، کمبود شدید مواد غذایی و دارو را در پی داشت و سوءتغذیه و افزایش مرگ‌ومیر کودکان را رقم زد. موج بیکاری و کاهش قابل توجه درآمد، شمار زیادی از مردم عراق را مجبور به فروش وسایل خانه و قطع برق و کاهش دسترسی به آب آشامیدنی بهداشتی زندگی روزمره را مختل کرد. از آن سو منابع اندک کشور صرف پرداخت سوبسیدهای رانت‌آمیز شده و غالب کمک‌های بین‌المللی و بشردوستانه به دست شبکه‌های فساد رسید.

حالا ایران همچون همسایه خود عراق بعد از سال‌ها تحریم، گرفتار جنگ شده است؛ جنگی ویرانگر که گرچه فقط ۴۰ روز از شروع آن گذشته، اما خسارت سنگینی به اقتصاد کشور وارد کرده است. بر اساس اعلام دولت، «جنگ رمضان» ۲۷۰ میلیارد دلار خسارت به بار آورده و فقط در ۴۰ روز، خسارت مالی آن معادل ۲۶ سال تحریم نفت ایران است.

جنگ

خسارت ۲۷۰ میلیارد دلاری جنگ

جنگ مشترک آمریکا و اسرائیل با ایران، برخلاف آن چیزی که شاید تصور می‌شد، خسارت سنگینی به اقتصاد کشور وارد کرده است. 

هدف قراردادن زیرساخت‌های اقتصادی و غیرنظامی یک کشور می‌تواند به عنوان جنایت جنگی تلقی شود و حالا در جنگ ۴۰روزه دست‌کم یک‌سوم ظرفیت فولاد ایران از بین رفته است. دو کارخانه فولاد خوزستان و فولاد مبارکه اصفهان با تولید حدود ۱۰ میلیون تن فولاد خام، نزدیک به یک‌سوم فولاد کشور را تولید می‌کردند؛ فولادی که مواد اولیه کارخانجات لوازم خانگی، خودرو، صنعت ساختمان و بسیاری از صنایع پایین‌دستی دیگر را تأمین می‌کرد.

همچنین حمله به مجتمع‌های پتروشیمی ماهشهر و عسلویه ظرفیت پتروشیمی کشور را دچار آسیب کرد. کارخانه‌هایی که مواد اولیه تجهیزات پزشکی و سایر مصنوعات و کالاهای تولیدی را تهیه و مهم‌تر از آن کود شیمیایی برای تهیه محصولات کشاورزی و مواد غذایی را تأمین می‌کردند. همچنین در این حملات شماری از پالایشگاه‌های گاز و نفت خام و مخازن ذخیره سوخت صدمه دیدند اما این فقط بخشی از خسارات جنگ است و بخش قابل توجهی از فرودگاه‌ها و هواپیماهای مسافری و تجاری کشور، پل‌ها و راه‌آهن تخریب شده است، آنچه به عنوان زیرساخت‌های حمل‌ونقل کشور محسوب می‌شود.

پتروشیمی ماهشهر

علاوه بر این، جنگ بالغ بر ۱۲۰ هزار واحد مسکونی، تجاری و اداری را تخریب کرده است که از این میان، فقط خسارت واردشده به منازل مسکونی نزدیک به ۵۴ هزار میلیارد تومان برآورد می‌شود.

‌این خسارات سنگین در شرایطی به اقتصاد کشور وارد شده است که آمریکا اعلام کرده بود بنا دارد زیرساخت‌های برق و نفت را هدف حمله قرار دهد و صادرات نفت کشور را از کار بیندازد.

‌خسارات اقتصادی جنگ در همین مدت کوتاه بسیار زیاد بوده است. به‌تازگی فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، در گفت‌وگو با خبرگزاری روسی ریانووستی رقمی تکان‌دهنده از خسارت جنگ بر اقتصاد کشور بیان کرده است. او در این گفت‌وگو توضیح داد برآورد اولیه خسارات ایران در جنگ اخیر حدود ۲۷۰ میلیارد دلار است که البته این عدد قطعی و نهایی نیست. او در ادامه گفته است: «یکی از موضوعاتی که تیم مذاکره‌کننده ما در حال پیگیری است و در گفت‌وگوهای اسلام‌آباد نیز دنبال شد، موضوع غرامت‌های جنگی است».

هرچند شیوه محاسبه این عدد شفاف نیست، اما برآوردهای اولیه خسارات جنگ نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از صنایع مادر کشور از جمله پتروشیمی، فولاد و صنعت گاز آسیب دیده است. این خسارت جدای از صدمه سنگینی است که به واحدهای مسکونی، تجاری و اداری، دانشگاه‌ها و واحدهای تحقیقاتی، پل ها، راه‌آهن و سایر تأسیسات عمرانی وارد شده است.

جنگ

تحریم‌ شده ترین کشورهای جهان کدامند؟ جایگاه ایران کجاست؟ + اینفوگرافیک

این عدد بزرگ خسارت در شرایطی از سوی دولت اعلام می‌شود که جنگ فقط ۴۰ روز به طول انجامیده است. بررسی خسارت تحریم نفت ایران نشان می‌دهد جنگ در ۴۰ روز چیزی معادل ۲۶ سال تحریم نفتی کشور خسارت به بار آورده است.

آمارهای صندوق جهانی پول نشان می‌دهد در فاصله سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۱ میلادی، ایران به طور میانگین دو میلیون‌ و ۱۳۷ هزار بشکه نفت صادر کرده است، اما این میزان صادرات نفت با تحریم حدود نصف شده است‌. در سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۵ صادرات نفت کشور به طور میانگین به یک میلیون‌و ۲۱۳ هزار بشکه در روز کاهش داشته است.‌ با در نظر گرفتن میانگین قیمت نفت در این سا‌ل‌ها، درآمد سالانه کشور از صادرات نفت در فاصله سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۱ حدود ۴۱.۷ میلیارد دلار بوده که این رقم از از سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۵ به سالانه ۳۲ میلیارد دلار کاهش داشته است. در مجموع باید گفت در ۱۳ سال تحریم، درآمد نفت ایران حدود ۱۴۰ میلیارد دلار کاهش داشته است.

با این حساب خسارت ۲۷۰ میلیارد دلاری جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران معادل حدود ۲۶ سال تحریم نفت ایران است.

‌در گزارشی دیگر که جزئیات آن منتشر نشده، خسارت تحریم به اقتصاد ایران در فاصله سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۱ معادل هزار‌و ۲۰۰ میلیارد دلار ارزیابی شده است. این گزارش در تیر ۱۴۰۳ مورد استناد حسین سلاح‌ورزی، رئیس سابق اتاق ایران قرار گرفته و توضیح داده بود هر سال تحریم حدود ۱۰۰ میلیارد دلار خسارت برای اقتصاد کشور به دنبال داشته است. اگر بخواهیم این عدد را با خسارت جنگ رمضان قیاس بگیریم، مشخص می‌شود که این جنگ ۴۰روزه معادل حدود سه سال تحریم کل اقتصاد کشور زیان به بار آورده است.

سقوط ۶۷‌ درصدی قدرت خرید مردم

در یک دهه اثرات تحریم اما فشار سنگینی بر زندگی و معیشت ایرانیان داشته و درآمد مردم را به طور قابل ملاحظه‌ای کاهش داده است.

اثرات جنگ بر قدرت خرید مردم

گزارش بانک جهانی نشان می‌دهد درآمد سرانه ایرانیان در سال ۲۰۱۱ معادل هشت هزارو ۳۸۹ دلار بود که در سال‌های تحریم با کاهش مداوم مواجه شد و در سال ۲۰۲۰ به دو هزارو ۷۵۶ دلار سقوط کرد. در حقیقت در یک دهه قدرت خرید مردم کشور نزدیک به ۶۷ درصد کاهش داشته است. در تمام سال‌های تحریم میانگین رشد اقتصادی کشور نزدیک به صفر بوده و کسری بودجه و چاپ پول تورم قابل توجهی به جیب مردم تحمیل کرده است؛ به عبارت دیگر در شرایطی که مخارج مدام رو به افزایش بوده، درآمد کشور کاهشی شده و ناترازی بین مخارج و درآمد باعث چاپ پول و تحمیل تورم سنگین به جیب مردم بوده است.

این موضوع سال به سال باعث گسترش فقر شده و شمار قابل توجهی از مردم طبقه متوسط را به کام فقر کشانده است.

برای آنکه تصویر بهتری از تأثیر تحریم بر جیب مردم عیان شود، باید گفت گزارش‌های بانک جهانی نشان می‌دهد در سال ۱۴۰۳ میانگین درآمد سرانه مردم ایران حدود نصف مردم کشورهای منطقه بوده است.

عراق در سال‌های جنگ و پس از جنگ

حالا گرچه آتش‌بس موقت برقرار شده و اخبار حاکی از آن است که مذاکره ایران و آمریکا در جریان است اما ارتش آمریکا از محاصره دریایی ایران خبر داده و مدعی شده هر کشتی از مبدأ و به مقصد بنادر ایران را توقیف می‌کند. وضعیتی که پیش از این، عراق گرفتار آن شد؛ بین دو جنگ اول و دوم خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ تا ۲۰۰۳ تحریم‌های سنگینی علیه عراق وضع شد و این کشور به وضعیت «نفت در برابر غذا» رسید. کمبود شدید مواد غذایی، دارو، قطعات یدکی و کالاهای اساسی به دلیل تحریم‌های سازمان ملل باعث شد فقر در عراق گسترش یابد. به طوری که در طول دهه ۱۹۹۰ بسیاری از کودکان عراقی با سوءتغذیه و بیماری‌های قابل پیشگیری روبه‌رو بودند.

عراق دهه ۱۹۹۰

روند واردات و صادرات کالا عملا از هم فروپاشیده بود و ورود کالا جز در موارد معدود کمک‌های بشردوستانه ممکن نبود. از سال ۱۹۹۶ برنامه «نفت در برابر غذا» از سوی سازمان ملل اجرا شد تا به عراق اجازه دهد در ازای فروش نفت خود بتواند فقط مواد غذایی و دارو دریافت کند. این کشور در آن سال‌ها گرفتار ابرتورم شد و دینار عراق به‌سرعت ارزش خود را از دست داد و مردم گرفتار فقر گسترده شدند. از آن سو زیرساخت‌های کشور دچار فرسایش شدید شده و امکان بازسازی آن وجود نداشت و عراقی‌ها ساعت‌های طولانی قطع برق و عدم دسترسی به آب سالم بهداشتی را تجربه می‌کردند.

زخم ویرانی‌های جنگ و تحریم هنوز پس از دو دهه بر تن عراق دیده می‌شود و این کشور همچنان نتوانسته است اقتصاد خود را ترمیم کرده و درآمد سرانه را به سال‌های پیش از جنگ و تحریم بازگرداند.

مطالب دیگر از همین نویسنده
مشاهده بیشتر
۶ نظر

ورود

  • محمد فروردین ۲۸, ۱۴۰۵

    اصلاح طلبان و غرب گرایان همیشه فرار رو به جلو دارن نمونه اش همین مقاله روزنامه شرق!
    حالا باید از نویسنده این مقاله پرسید علت اصلی وقوع جنگ و این خسارات به ایران چه کسانی هستن برای این جواب باید بریم به چندین سال قبل
    سال ۹۲ دولت حسن کلید ساز اومد سرکار و با سر صدا و با ادای اینکه ما زبان حرف زدن با دنیا رو بلدیم رفتن مذاکره که مثلا هم سانتریفوژ بچرخه هم چرخ زندگی مردم ظریف (با تفکر بدیم بره) فرستادن مثلا بره مذاکره و تحریم ها رو برداره اما نتیجه شد توافق برجام
    1 بیش۱۱ هزار تن اورانیوم ۲۰ درصد ایران رو دادن رفت
    2 اسامی تمامی دانشمندان هسته ای ایران که تو جنگ رمضان توسط اسرائیل و آمریکا با خانواده ترور شدن و به آژانس دادن و آژانس هم همون داده به اسرائیل و آمریکا
    3 مشخصات نقشه و سطح تکنولوژی هسته ای ایران زیرساخت های هسته ای ایران به طور کامل برای آمریکا و اسرائیل اشکار شد
    4 کاهش تعداد سانتریفوژ های ایران و محدودیت های هسته ای برای ایران
    ممکنه بپرسی پس آمریکا و غرب چیکار کردن هیچی تحریم بردانشتن

    بعدم ظریف تیم همراه مدال گرفتن نفر ۱۰۰ سکه گرفتن و ظریف شد سردار دیپلماسی و روزنامه های مثل همین شرق جوری تیتر میزدن و از ظریف برجام میگفتن تعریف میکردن که یکی ندونه انگار آمریکا ایالت های مثل نیویورک کالیفرنیا رو داده به ایران! همین امثال روزنامه شرق میگفتن برجام سایه جنگ رو از ایران دور کرد😏😏

    اما گندش درومد و برجام به جای رسید که کسی اون رو بین همین اصلاح‌طلبان و غرب‌گرا گردن نمی‌گرفت چرا چون برجام رسما ترکمنچای ۲ تو ایران بود چون مکانیزم ماشه توش بود و عملا هیچ آورده خاصی نداشت
    تهش اصلاح طلبان گشتن گشتن گفتن تقصیر فرانچسکو بود یه چیزی اضافه کرده به برجام برجام خراب شد
    اما سوال اینه امثال همین ظریف وقتی بخوان یک ماشین بخرن اون قرار داد چند بار چک میکنن که سرشون کلاه نره حالا اینکه اصلا قرارداد برجام خونده و امضا کرده……. الله اعلم
    در ادامه بعد شهادت شهید رئیسی دوباره اصلاح طلبان و غرب گراها گفتن اگه ما انتخاب نشین یعنی پزشکیان انتخاب نشه به ایران حمله میشه و جنگ میشه!
    بعد که پزشکیان انتخاب شد گفتن اگه مذاکره نکنیم جنگ میشه وسط مذاکرات بهمون حمله کردن!
    اما از اونجای اصلاح طلب و غرب گرا از نظر سختی و پرویی در حد سنگ پایی قزوین هستن بازم گفتن بریم مذاکره تا جنگ نشه رفتن مذاکره بازم بهمون حمله کردن این دفعه شدیدتر و گسترده تر

    حالا هم روزنامه شرق نگران تخریب و ویرانی ها تو ایران شد و سختی مردم این دوتا جنگ و تخریب های امروز و شهادت این همه هموطن حاصل بزرگ نمایی های امثال شماست از برجام و توهین به کسانی به برجام نقد میکردن اگه کسی امروز باید پاسخ گو باشه امثال شما ها و اون حسن کلید ساز و اون ظریف که با دروغ بزرگنمایی عمر زندگی امثال من رو تباه کردید

    • Ben فروردین ۲۹, ۱۴۰۵

      به نظرم نه تنها این ملاحظات شما در حال حاظر دردی دوا نمیکنه ، بلکه فقط دامن میزنه به حواشی و مواردی که تو وضعیت فعلی حقیقتا محلی از اعراب ندارند.

      ما در طول تاریخ این کشور همه نوع دولتی دیدیم.
      مشکلات اقتصادی و معیشتی همیشه وجود داشته و رو به بد تر شدن بوده چه در دولت اصلاح طلب چه اصول گرا
      مشکلات انرژی برای مدت مدیدی بوده، آب برق گاز که راجع به هر کدوم ساعت ها میشه بی‌کفایتی مسئولان و در نتیجه‌اش وضع بد مربوط به هر کدوم رو فهرست کرد چه مسئولان دوران اصلاحات چه اصولگرا
      سال ها آزادی این ملت پایمال شاده. مصداق بارزش همین وضع اینترنته. کی گفته اصلا شما حق داری برای مردم تصمیم بگیری از چی استفاده کنند از چی نه. کی همچین حقی به شما داده؟ حالا چه شما اصلاح طلب باشی چه اصولگرا
      خلاصه من که به شخصه تفاوت معنا داری بین دولت های اصلاح طلب اصولگرا نمی‌بینم
      موضوع، اساسی تر از این حرف هاست
      مردم سال هاست که یکسری مطالبات و تکرار می‌کنند اما بسیاری مطالبات هنوز برقراره و حتی بسیاری تنزل سطح پیدا کرده و الآنم که رسیدیم به اساسی ترین حقوقمون که مجبوریم مطالبه کنیم
      خطاب به مسئولانی که باعث و بانی تمام این فلاکت ها بودن و به رغم اینکه حرف مردم، رسا به گوششون میرسه کوچکترین واکنشی نشون نمی‌دن و همینطور تمام افرادی که کورکورانه از اوضاع افتضاح فعلی به هر نوعی حمایت می‌کنند عرض میکنم:
      کسی که خوابه بیدار میشه ولی کسی که خودش رو به خواب زده نه…

      • محمد فروردین ۲۹, ۱۴۰۵

        با احترام
        ببین این که گفتن این حرفا مشکلی رو درمان نمیکنه درسته ولی مشکل من اینه جماعتی که سال ها اجرایت کشور رو درست داشتن و با پیچیدن نسخه مذاکره و هر چی غربی ها میخوان بهشون بدیم مردم سر کار گذاشتن و بجای تمرکز بر توان داخلی

      • محمد فروردین ۳۰, ۱۴۰۵

        با احترام
        اینکه شما میگید گفتن این حرفا دردی رو دوا نمیکنه درسته ولی بحث من اینه جماعت غرب‌گرای که یک عمر با رویا فروشی به مردم که بریم مذاکره کنیم و هرچی غرب میخواد رو بدیم مشکل حل میشه الان دارن مثلا دلسوزی میکنن برای مردم که زیرساخت ها آسیب دیده و زندگی مردم سخت شده!
        بحث من اینه عامل این شرایط فعلی همین جماعت هستن که با رانت و ایجاد انحصار در برخی زمینه های اقتصادی امپراطوری های مالی برای خودشون ساختن!
        بزار واضح تر بگم ما بیشترین تحریم ها رو تو زمینه تسلیحات نظامی داشتیم و با همون بودجه محدود نظامی و با وجود کارشکنی همین غرب‌گرا ها تونستیم بازدارندگی نظامی ایجاد کنیم حالا سوال اینه
        وقتی ما تونستیم تو عرصه نظامی که بیشترین تحریم ها رو داشتیم و با کمترین بودجه بیشترین رشد رو بکنیم چطور نتونستم تو عرصه خودرو سازی یا برخی صنایع که یا تحریم نبوده و یا تحریم های به مراتب کمتری داشته رشد کنیم!؟
        جوابش سادست مدیریت جهادی!
        مدیریت جهادی یک شعار نیست معنیش اینه من کارم رو درست انجام میدم و پیگیر درست انجام شدن کارم هستم نه فقد بخاطر اینکه دارم براش حقوق میگیریم چون به خون کسی که جانشون برای این کشور و این مردم فدا کردن مدیونم و این خیلی فرقه با تفکر غرب‌گرا که وقتی به مشکلی برمیخوره به جای پیدا کردن راه حل مشکل دنبال توجیحه کردن بهانه آوردن که تحریم مقصره، زمین کجه، بارندگی نداریم و…… فقد برای اینکه یه مدت بیشتر او پست رو داشته باشه برای منافع شخصیش!
        البته ما مردم هم در سر کار اومدن این جماعت غرب گرا بی تقصیر نیستیم اینکه برای انتخاب شورای شهر یا نماینده مجلس و یا حتی رئیس جمهور احساسی و هیجانی و یا از روی لجبازی رای بدیم نتیجه اش میشه همینه
        این که بگیم جمهوری اسلامی بره یه حکومت دیگه بیاد مشکل حل میشه درست نیست چون تا وقتی که مردم درست انتخاب نکنن همین آش همین کاسه است چون اون کسی که تو حکومت قبل ریش میزاره یقه رو تا آخر میبنده میاد سو استفاده میکنه تو حکومت بعدی ریش هاش سه تیغه میکنه یک کراوات میزنه میاد سو استفاده میکنه!
        اینترنت آزاد خوبه ولی به تنهای معیار برای رشد و داشتن احساس خوشبختی نیست
        چون شما برای لذت بردن از زندگیت به خیلی چیزای دیگه نیاز داری تا آرامش روانی حفظ بشه مثل:
        1 داشتن یک کار خوب که بتونی روش حساب کنی و تمام نیاز های اولیه ات برآورده کنه
        2 داشتن یک بیمه درمانی مناسب برای مواقع خاص
        3 داشتن مسکن و خونه برای تشکیل زندگی
        4 کنترل تورم و گرانی که اگه امروز یک پنیر خرید ۳۰۰ هزار تومن همون فردا نخری ۵۰۰ هزار تومن اونوقت که میتونی از همون اینترنت آزاد لذت ببری

      • امیر اردیبهشت ۱, ۱۴۰۵

        یاسین تو گوش خر میخونی!؟

        • محمد اردیبهشت ۱, ۱۴۰۵

          من فکر میکردم فقد پاچه میگیری اما گویا جفتک هم میندازی 😁😂😂😂