مقایسه نمرات و مخارج دانش آموزان ایرانی با سایر کشورها و ۵ دلیل عمده افت تحصیلی

مقایسه نمرات و مخارج دانش آموزان ایرانی با سایر کشورها و ۵ دلیل عمده افت تحصیلی

به تازگی انتشار نقشه میانگین معدل امتحانات نهایی دانش‌ آموزان در خرداد ۱۴۰۲، در رسانه‌ها و شبکه های اجتماعی بازتاب گسترده‌ای داشت. کاهش چشمگیر معدل دانش آموزان در سراسر کشور به موضوع نگران‌کننده‌ای تبدیل شده است که در ادامه «دنیای اقتصاد» به مقایسه نمرات دانش آموزان ایرانی با کشورهای دیگر و دلایل عمده افت تحصیلی آنها پرداخته است.

نخستین چراغ هشدار را سال گذشته علیرضا منادی، رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس روشن کرد. او میانگین معدل ۱۱.۵ دانش‌آموزان در کشور را هشداردهنده خواند و از مسئولان خواست برای تغییر این شرایط تصمیمات جدی بگیرند.

با گذشت یک‌سال از این ماجرا، چندی پیش بار دیگر انتشار میانگین معدل دانش‌آموزان رشته‌های ادبیات و علوم انسانی، علوم تجربی و ریاضی فیزیک از سال ۱۳۹۸ تا سال ۱۴۰۲ سروصدای زیادی برپا کرد.

مقایسه نمرات دانش آموزان ایرانی با سایر کشورها

مقایسه میانگین این معدل‌ها، نشان‌دهنده افت تحصیلی دانش‌آموزان در مقطع دبیرستان بود. افزون بر آن، نتایج آزمون پرلز ۲۰۲۱ که به تازگی در پایگاه جهانی منتشر شده و در آن ۵۷ کشور حضور داشتند، نشان می‌دهد؛ ایران جزو یکی از کشورهای با نمره زیر متوسط محسوب می‌شود.

کارشناسان علوم تربیتی دلایل مختلفی را در بروز چنین شرایطی بیان کرده‌اند و بیشترشان در گفت‌وگو با روزنامه «دنیای اقتصاد» پای بودجه آموزش‌وپرورش را پیش کشیدند و آن را یکی از مهم‌ترین دلایل این شرایط خواندند.

«دنیای اقتصاد» برای بررسی ابعاد این مساله، نتایج تحقیق عبدالله انصاری، عضو هیات علمی پژوهشگاه مطالعات آموزش‌وپرورش را معیار قرار می‌دهد.

این تحقیق نشان می‌دهد که مخارج سرانه یک دانش‌آموز در کشورهای چین، مکزیک، ترکیه و روسیه ۶ برابر ایران است. ایران سالانه برای هر دانش‌آموز حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ دلار هزینه می‌کند و برای مثال آمریکا حدود ۱۱ هزار دلار.

در همین تحقیق سهم مخارج آموزشی دولت از تولید ناخالص داخلی ایران با کشورهای دیگر مقایسه شده که برای نمونه سهم عربستان دو برابر ایران است و روسیه و چین باز هم مقام بالاتری از ایران دارند.

چین، مکزیک، ترکیه و روسیه ۶ برابر ایران

آمارهای منتشرشده نشان می‌دهد؛ میانگین کشوری نمرات دانش‌آموزان در امتحانات نهایی خرداد ۱۴۰۲ بدین شرح است: رشته تجربی (۱۱.۲۳)، رشته ریاضی (۱۰.۷۹)، رشته انسانی (۸.۷۵) و رشته معارف (۱۰.۵۶). معدل‌هایی که براساس آمارها نسبت‌ به سال‌های گذشته افت کرده‌اند، جدول زیر نشان‌دهنده سیر نزولی معدل دانش‌آموزان در چند سال گذشته است.

مقایسه نمرات دانش آموزان ایرانی با سایر کشورها

این آمار نه تنها نسبت به کشورهای توسعه‌یافته حتی نسبت به کشورهای همسایه نگران‌کننده است. این را فقط مرور آزمون پرلز و مقایسه با سایر کشورهای همسایه نشان می‌دهد. در این آزمون به جز ایران و برخی کشورها، کشورهای همسایه‌مان یعنی ترکیه، آذربایجان، عربستان، امارات، بحرین، قزاقستان و قطر نیز حضور داشتند؛ کشورهای سنگاپور با نمره ۵۸۷، ایرلند۵۷۷، هنگ‌کنگ ۵۷۳ و روسیه ۵۶۷ در صدر جدول قرار دارند.

دانش‌آموزان ایرانی در توانایی خواندن، نمره ۴۱۳ را کسب کردند که در حد معیار بین‌المللی پایین است، ایران جزو کشورهای انتهای جدول در آزمون پرلز است (۵۷ کشور شرکت‌کننده) و کشورهای اردن، مصر، مراکش و آفریقای جنوبی بعد از ایران قرار دارند. نمره عملکرد دانش‌آموزان ایران در پرلز ۲۰۱۶، معادل  ۴۲۸ بوده است.

جلال کریمیان، پژوهشگر حوزه آموزشی می‌گوید: «خیلی‌ها در مورد روش‌های آموزشی صحبت می‌کنند که در فلان کشور این‌گونه است و در فلان کشور جور دیگر است، اما در اساس برنامه‌ریزی در این حوزه با توجه به سرمایه‌گذاری امکان‌پذیر می‌شود.

در چند دهه گذشته کشورهای در حال توسعه به این مساله پی برده و به‌شدت در این حوزه سرمایه‌گذاری کرده‌اند. شاید به همین دلیل است که ایران سال‌هاست در آزمون‌هایی همچون پرلز و تیمز معمولا در بین 50 کشور، در رده 45 قرار می‌گیرد.

بر اساس این آزمون‌ها 30 تا 40 درصد دانش‌آموزان ایرانی عملکرد بسیار ضعیف دارند و فقط 7 درصد از دانش‌آموزان خوب و بسیار خوب هستند. در صورتی که متوسط کشورهای دیگر جهان در حوزه دانش‌آموزان خوب و بسیار خوب بالای 25 درصد است. این سیمایی است که در یک بازه بلندمدت به آن رسیدیم.»

این تفاوت با بسیاری از کشورها حتی مکزیک و ترکیه و روسیه بسیار معنادار می‌شود. به عنوان مثال در تحقیق انصاری آمده سرانه مخارج یک دانش‌آموز در چین، مکزیک، ترکیه و روسیه 6 برابر ایران است و در اسپانیا، نیوزیلند، ایتالیا، ژاپن، فرانسه، فنلاند و فلسطین 16.6 برابر.

بیشترین اختلاف بین ایران و سوئیس دیده می‌شود؛ اختلافی 36 برابری. این تفاوت‌ها در جدول زیر قابل بررسی است.

مقایسه نمرات دانش آموزان ایرانی با سایر کشورها

بودجه آموزش‌ در زمان جنگ 20 درصد و در چند دهه گذشته 10درصد

کریمیان، کاهش بودجه آموزش را علت تمامی علت‌های افت تحصیلی می‌داند و می‌گوید: «عملکرد دانش‌آموزان ایرانی سال‌هاست که خوب نیست. البته ممکن است که سال‌هایی بهتر شده باشد، اما بعد دوباره افت کرده است. از سال 2011 ما مدام رو به افول بودیم. در همین زمینه نقشه‌ای هم به تازگی منتشر شده که نشان‌دهنده نابرابری آموزشی است.»

او دلیل این شرایط را نبود تمرکز سیاستگذاری بر آموزش و پرورش می‌داند و سهم آموزش از کل بودجه را مهم‌ترین علت برمی‌شمارد: «سهم آموزش در بودجه زمان جنگ با عراق 20 درصد بوده و این رویه تا دهه 70 ادامه داشته است و در حدود 17 و 18 درصد می‌‌ماند تا دوران احمدی‌نژاد که به 10 و 11 درصد کاهش پیدا می‌کند و تا امروز به همین صورت باقی مانده است.»

اینکه این بودجه باقی‌مانده به کجاها اضافه‌شده قابل تحقیق است، اما فقط یک مقایسه سرانگشتی ما را به دلیل اصلی فاصله افتادن‌مان از کشورهای در حال توسعه و توسعه‌یافته می‌رساند. قابل توجه است که این عدد در کشورهای توسعه‌یافته (بودجه اختصاص یافته برای آموزش) به صورت میانگین 20 درصد است و در کشورهای در حال توسعه حدود 15 درصد.  

کریمیان می‌گوید: «اگرچه نوسانات جمعیتی کشورها به صورت مشخص قابل بررسی است اما به نظر من میزان تخصیص بودجه نمی‌تواند تابعی از تعداد دانش‌آموزان باشد. برای اینکه تعداد دانش‌آموزان ممکن است در یک سال کم و در سال دیگر زیاد شود. بنابراین باید هزینه در این حوزه با توجه به اهمیت آن صورت بگیرد.»

مقایسه نمرات دانش آموزان ایرانی با سایر کشورها

۵ دلیل اصلی افت تحصیلی دانش آموزان ایرانی

نبود تمرکز در سرمایه‌گذاری باعث شده که امروز شاهد بروز ضعف در کیفیت آموزشی شویم. کارشناسان علوم‌تربیتی، دانش‌آموزان و معلمان افت‌ تحصیلی دانش‌آموزان را برآمده از چندین عامل می‌دانند: کیفیت آموزشی پایین، بی‌انگیزگی دانش‌آموزان، نابرابری امکانات آموزشی، نبود شرایط مناسب برای بهره‌ از فضای مجازی در کنار آسیب‌های ایجاد شده در دوره کرونا همه دست به دست هم داده و باعث شرایط امروز شده است. 

فرشته افکاری، استادیار علوم تربیتی می‌گوید: «در بروز چنین شرایطی چندین عامل نقش دارند. یکی از آنها این است که در دوره کرونا بیشتر کلاس‌ها آنلاین بودند، اما بسیاری از مناطق ایران از چنین مزیت آموزشی بهره‌مند نبودند. از سوی دیگر سطح فعالیت معلم‌ها به دلیل کمبودها به‌شدت احساس می‌شود.

این مساله خودش را در نقشه منتشر شده نشان می‌دهد که در آن نقاط بیشتر برخوردار رنگ سبز دارند. ما همچنین شاهد این هستیم که پایه‌های بالاتر حتی در روخوانی و محاسبه‌کردن بسیار ضعیف هستند، چراکه پایه‌های اول تا سوم را در دوران کرونا آموزش دیدند.»

این استادیار همچنین به مشکلاتی که از وجود انواع مدارس در ایران ایجاد شده است، می‌پردازد: «ما انواع مدارس با کیفیت‌های متفاوت داریم. مدارس غیردولتی برای دانش‌آموزان کلاس‌های تخصصی بیشتری می‌گذارند که متاسفانه مدارس دولتی کمتر از آن بهره می‌برند. در واقع بچه‌هایی که اوضاع و احوال اقتصادی و فرهنگی و اجتماعی بهتری دارند؛ نمرات بهتری هم می‌گیرند. آنها از کتاب‌های هوشمند و آموزش‌های اضافی استفاده می‌کنند.

در برخی از مناطق کلاس‌های چند پایه داریم و معلم ناچار است، بدون نیروی کمکی برای هر شش پایه تدریس داشته باشد. وقتی یک معلم چندین پایه را همزمان درس می‌دهد قطعا نمی‌تواند به همه دانش‌آموزان به بهترین شکل آموزش دهد.»

مقایسه نمرات دانش آموزان ایرانی با سایر کشورها

او سطح فرهنگی خانواده‌ها هم را هم بسیار موثر می‌داند و تاکید می‌کند که باید به سمتی برویم که مدارس کمتر برخوردار هم بتوانند از امکانات آموزشی بهره‌مند شوند.  

این استادیار همچنین به انگیزه نداشتن دانش‌آموزان اشاره می‌کند: «در دوران متوسطه دانش‌آموزان آینده‌ای در درس‌خواندن برای خودشان متصور نمی‌شوند یا اینکه به مهاجرت فکر می‌کنند و همه اینها باعث می‌شود که بی‌انگیزه شوند. معلم‌ها هم بیشترشان دغدغه مالی دارند و این روی درس دادنشان تاثیر می‌گذارد. واقعیت این است که حتی دانشجویان نیز پس از فارغ‌التحصیلی تازه مهارت می‌آموزند.»

در همین حال با چندین دانش‌آموز صحبت کردیم که بیشترشان به ضعف آموزش مجازی تاکید کردند. انگیزه ادامه تحصیل بسیار پایین آمده است.

کوروش کبره، دانش‌آموز مقطع متوسطه می‌گوید: «آموزش‌های ما پس از مجازی شدن خیلی به مشکل برخورده است. من در مدرسه‌‌ هیات امنایی درس می‌خوانم. هنوز رشته تحصیلی را انتخاب نکردم اما تقریبا از ۳۰ نفر دانش‌آموز، ۱۵ نفرشان در کلاسمان ترجیح می‌دهند که کنکور ندهند و وارد بازار کار شوند.» 

او تاکید می‌کند که معلم‌ها بیشتر مباحث آموزشی را برای بچه‌ها ارسال می‌کنند و اصلا سر کلاس مباحث مختلف را شرح نمی‌دهند. بیشترشان هیچ‌گونه سخت‌گیری ندارند و از ما نمی‌پرسند که درس می‌خوانیم یا نه. همین مساله باعث شده که خیلی از بچه‌ها چندان برایشان مهم نباشد که تکالیف درسی را درست و کامل انجام دهند.»

مطالب دیگر از همین نویسنده
مشاهده بیشتر
10 نظر

ورود

  • Reza دی 23, 1402

    تقصیر ها رفت به بودجه 😂😂😂😂
    واقعا محتوای کتاب ها را خواندیدین؟
    ما تو درسها اصلا دروس علمی برای بچه نداریم بجز ریاضیو علوم
    مطالعات که کلا شده اراجیف . ادبیات همچنین بیشتر دروس ادبیات و کتب دینی هستش
    این مسئله باید از ریشه حل بشه دروغ های تاریخی به درد بچه ها نمیخوره عزیزان

  • یک دانش آموز دی 23, 1402

    اگه یه مشت کتاب مضخرفو حذف کنین مثل دینی و عربی و امادگی دفاعی وضعیت بهتر میشه ولی شما اساستون به همین کتابا وابسته است

    • . دی 24, 1402

      واقعا حق
      دروس بی ربطی که واقعا قرار نیست هیچ جای زندگی ادم به دردی بخوره.
      این درسا صرفا باید کلاس های جداگانه برای علاقه مندانشون داشته باشن نه اینکه برای همه اجباری باشه یا توی معدل هم تاثیرگذار باشه

  • یه دانش اموز دی 24, 1402

    میدونید ما توی مدرسه به یه سری کتاب ها می گیم بی خود یعنی روز و شب نفرین میکنیم کسی رو که اینا رو نوشته من دانش آموز دهم تجربی ام و انگار آموزش و پرورش نمی خواد قبول کنه که یسری کتاب ها الکیه و ما اصلا نمی خونیمشون آخر ترم سوال هارو بهمون میدن حفظ میکنیم امتحان می‌دیم
    وقتی ما نایین رشته کردیم یعنی فقط تخصصی چرا باید جغرافیا داشته باشیم تا این که هیچ ما استان شناسی با حجم بیشتر از زیست داریم .
    یه کتاب داریم به اسم آمادگی دفاعی بنظرم این کاراتون رو بزارید برای قبل کلاس دهم به جای این کاراتون دو صفحه بیشتر به زیست و شیمی اضافه کنید عربی که گذاشتید رو باید بزارید برای قبل نهم چرا که این سال های سرنوشت ما هست .
    وقتی درست فکر نمی کنید همینه
    افت تحصیلی هم بر میگرده به همینا به معلمان که میان درس می دن و هیچی نمی فهمیم
    برمی گرده به اقتصاد که می بینم اونایی که درس نخوندن هیچی نشدن
    بجای خرج همون بودجه برای این کتاب اینا رو خرج کتاب و محتوای کتاب هاتون بکنید. به کتاب های تخصصی کشور های دیگه نگاه کنید
    چرا صدا مارو هیچ کس نمی شنوه ؟؟ما توی سال سه یا چهارتا معلم الکی و پنج تا کتاب به درد نخور داریم می فهمیدیییییید؟

  • سینا دی 26, 1402

    عاقبت استخدام معلمان فله ای و سفارشی

  • براتعلی آبرین دی 27, 1402

    به آقای علی اصغر فانی بفرمایید که دوره شما یکی از �بت بارترین دوره درباره امتحانات دبیرستان‌ها بوده است زیرا در دوره شما هر کس پول بیشتر می‌داد نمره و معدل بیشتری دریافت می‌کرد و امروز ما داریم ضربه عدم مدیریت شما را میخوریم و در حال ترمیم کردن آن هستیم

  • یه بنده خدا دی 27, 1402

    ●نبود معلم با عرضه
    ●وجود مسئولین بی لیاقت در آموزش و پروش
    ●کتاب های …مثل دفاعی
    ●آمدن دانش آموزانی که مردود شده اند با رشوه و اجبار به مقاطع بالا تر
    ●بی توجهی با نخبه های کشور
    ●فرار مغز ها
    ●فرو کردن مطالب ..بیهوده که هیچ جا کمکی بهمون نمی کنه

    و در آخر این که حتی پدر و مادر به فرزند اجبار می کنن که درس بخونن و همه و همه صدای ما رو خفه کردن

    مشکل اینه می خوایم هم چیزی بگیم می گن زمان ما هم اینا بوده بهانه نیار

  • سمانه دی 27, 1402

    بله اشکالی نداره!!! بچه هارو تعلیل کنید برا آلودگی برا کرونا برا برف برا کاهش مصرف گاز انتظار نتیجه ای غیر از این داشتید
    والا معلما هم که توهین نشه مث ماست میمونن نه جزبه ای نه چیزی

  • Mohammad amin دی 30, 1402

    خیلی جالبه خودشون این مسائل رو می‌دونن بعد برای خرداد پیش رو می‌خوان امتحان سخت تر هم بگیرن.
    چرا کسی که نمی‌خواد کنکور بده باید بیاد سوالات امتحانی در سطح کنکور رو بده؟
    طرف کتاب ها و مطالب اضافی رو داره میخونه که اصلا بدردش نمیخوره اینا باید حذف بشه
    معلما هم خیلی هاشون خوب نمیتونن درس بدن و کنترل کلاس رو ندارن . اگه این مسئله حل بشه
    و هرکس طبق استعدادی که داره کتاب های مربوط به همون استعداد یا حرفه شو بخونه همه چی حله

  • بی نام مهر 1, 1405

    من تازه کنکورم تموم شده و از روی فرصتی که دارم، داشتم رتبه تحصیلی مدارس ایران رو نگاه میکردم. من توی مدارس سمپاد درس میخوندم، حالا که به گذشته نگاه میکنم انگار این ۶ سال زندگی ام رو ریختم توی سطل آشغال( به جز وقتایی که خودم به خودم سخت گیری میکردم و درس هام رو برای عمیق خواندن از روی کتاب تست میخواندم البته ارادت زیادی به معلم های عزیز زیادی هم دارم). من با جدایی دانش آموزان بر اساس استعداد و هوش حداقل توی شرایط کنونی مخالفت ندارم و دیدم بچه ها واقعا برای بهتر شدن تلاش میکردن. اما خب وقتی برنامه ریزی تحصیلی دانش آموزان از همون اول بر پایه« همه دانش آموزان کشور نمیتونن عالی باشن» ریخته میشه، نتیجه میشه کتاب هایی که دارن به بچه های ۱۸ ساله مسواک زدن یاد میدن(سلامت و بهداشت) یا کتاب هایی که دارن انشای فدایت شوم ای طبیعت (کتاب های شیمی از همون کلاس هفتم) و یا گذاشتن کتاب های به درد نخور مثل تفکرـ دفاعی – عربی و قرآن با هم ( توی قرن ۲۱!) و شروع زبان انگلیسی با کیفیت افتضاح که به جای حداقل کلاس سوم از هفتم شروع میشه.از اون طرف کتاب تاریخ ۲۰۰ صفحه ای رو میخوان بدون هیچ پیش زمینه ای ( با فاکتور گرفتن داستان، تاکید میکنم داستان، دو پسربچه که با دور شدن الکلی از بحث تاریخ توی مطالعات اجتماعی صورت گرفته) توی یک سال تحصیلی آشفته پایه یازدهم و تاثیر توی معدل، بکنن توی کله بچه ها. بله واضحا نتیجه میشه یک تن هنداوانه که دادی دست بچه یک ساله و لهش کردی! یا مثلا کتاب دفاعی، مدرسه کانون انتظامات که نیست مگه ما شوروی و نازی هستیم؟ این زمان هفته باید صرف یاد دادن معاشرت اجتماعی بشه نه اینکه وقتی از توی حیاط مدرسه تیزهوشان و دولتی و غیر دولتی رد بشی از شنیدن فحش های بچه ها خجالت بکشی! اونا بچه ان! با دیدن فیلم ها و کلیپ های فوق العاده درون خالی، که به اسم طنز گذاشته میشه فکر میکنن با نمک هستن، این مدرسه است که باید هوشیاری بده. پدر و مادر اگر وقت یاد به بچه ها داشتن که اونا رو مدرسه نمی‌فرستادند! مخصوصا الان که دیگه مدرسه به جای اینکه ۴ تا مهارت درست ( شنا، کامپیوتر، ورزش اصولی) یا شده صرفا هنرستان که لچه ها دلشون خوشه ۴ تا نقاشی میکشن یا بدتر از اون تبدیل شده به کانون ترویج بی ادبی.