رسوایی‌های مالی و تخلفات مختلف از زمانی که فوتبال به شکل سازمان‌یافته درآمده، بخشی از تاریخ این ورزش بوده‌اند؛ اتفاقاتی که در برخی موارد باشگاه‌ها را تا مرز نابودی پیش برده یا حتی به پایان فعالیت آنها منجر شده است. در این بین، مدیران منچسترسیتی احتمالاً با اتفاقاتی که بیش از یک قرن پیش برای لیدز سیتی رخ داد آشنایی چندانی ندارند، اما نمونه‌های یوونتوس و گلاسکو رنجرز در دوره اخیر، ماجراهایی هستند که برای این باشگاه بسیار قابل‌توجه‌تر به نظر می‌آیند. هر سه باشگاه پس از آنکه تحقیقات یا افشاگری‌ها پرده از تخلفات سازمان‌یافته برداشت، با مجازات‌های سنگینی روبه‌رو شدند. با این حال، هر سه توانستند دوباره به سطح اول فوتبال برگردند و حتی به موفقیت‌های قابل‌توجهی دست پیدا کنند.
لیدز سیتی در سال ۱۹۱۹
ماجرای لیدز سیتی در سال ۱۹۱۹ از جهات مختلف شباهت زیادی به پرونده منچسترسیتی دارد، پرداخت‌های مخفیانه، اسناد افشاشده و خودداری از همکاری با مقام‌های مسئول، همگی در این پرونده دیده می‌شدند. در مرکز این ماجرا، هربرت چپمن، سرمربی لیدز سیتی، نیز قرار داشت؛ کسی که بعدها به یکی از چهره‌های برجسته فوتبال انگلیس تبدیل شد و از نظر جایگاه و تأثیرگذاری در فوتبال آن دوره، با پپ گواردیولا مقایسه شده است. البته چپمن ابتدا به دلیل نقش خود در این رسوایی با محرومیت مادام‌العمر مواجه گشت، محرومیتی که بعدها لغو شد.
لیدز سیتی که در سال ۱۹۰۴ تأسیس شد، پیش از آغاز جنگ جهانی اول با مشکلات مختلفی در داخل و خارج از زمین درگیر بود. چپمن در سال ۱۹۱۴ باشگاه را ترک کرد و برای کمک به تلاش‌های کشور در خصوص جنگ، مدیریت یک کارخانه مهمات‌سازی محلی را برعهده گرفت. او در سال ۱۹۱۸ به باشگاه برگشت، اما در این مدت اختلافات میان جورج کریپس، دستیار مورد اعتماد اما نامحبوب باشگاه، و جوزف کانر، رئیس لیدز سیتی، شدت گرفته بود.
کریپس که از تنزل جایگاه خود به سمت دستیار رضایت نداشت، تهدید کرد که پرداخت‌های غیرقانونی به بازیکنان مهمان در دوران جنگ را به مقامات فوتبال اطلاع خواهد داد. در میان بازیکنانی که نامشان در این پرداخت‌ها مطرح شد، چارلی بوکان و فانی والدن، دو بازیکن ملی‌پوش انگلیس، نیز حضور داشتند. جیمز بروملی، وکیل کریپس، در اوایل سال ۱۹۱۹ با باشگاه به توافق رسید. طبق این توافق، کریپس در ازای دریافت پول، متعهد شد درباره این ماجرا سکوت کند.
اما این موضوع برای مدت زیادی پنهان نماند. ارلی کوپلند، مدافع باتجربه‌ای که بر سر شرایط قرارداد جدیدش برای فصل ۱۹۱۹/۲۰ با باشگاه اختلاف پیدا کرده بود، از تیم کنار گذاشته شد. با این حال، کوپلند که بروملی وکالتش را برعهده داشت، تخلفات مربوط به پرداخت‌های غیرقانونی را به مقام‌های فوتبال گزارش کرد. در ادامه، کانر مدعی شد که این وکیل اطلاعات مربوط به توافق خود با کریپس را در اختیار کوپلند قرار داده است. فوتبال لیگ انگلیس از لیدز سیتی خواست اسناد مربوط به این پرونده را تا ۶ اکتبر ارائه کند. باشگاه از انجام این کار خودداری کرد و در نتیجه از دسته دوم فوتبال انگلیس اخراج شد. جایگاه لیدز سیتی و نتایج این تیم در آن فصل را نیز به بورسلِم پورت ویل واگذار کردند.
پنج مقام باشگاه، از جمله کانر و چپمن، به صورت مادام‌العمر از فعالیت در فوتبال محروم شدند. بازیکنان لیدز سیتی در هتل متروپل را حراج گذاشتند و مجموعاً ۱۰ هزار پوند از فروش آنها به دست آمد. ورزشگاه الاند رود نیز به باشگاه یورکشایر آماتورز فروخته شد. با این حال، سرنوشت لیدز سیتی پایان این داستان نبود. الاند رود توسط باشگاه جدیدی به نام لیدز یونایتد خریداری شد. هیلتون کروثر، رئیس باشگاه هادرسفیلد تاون، نیز در اوایل سال ۱۹۲۰ مبلغ ۳۵ هزار پوند به لیدز یونایتد قرض داد و این باشگاه خیلی زود به دسته دوم راه پیدا کرد.
در همین دوره، محرومیت چپمن نیز لغو شد. او به هادرسفیلد تاون پیوست و این تیم را به دو قهرمانی و یک قهرمانی جام حذفی رساند و سپس به آرسنال رفت. چپمن در آرسنال نیز با یک جنجال دیگر مواجه گشت. مشخص شد آرسنال برای متقاعد کردن چارلی بوکان، که پیش‌تر نامش در پرونده لیدز سیتی مطرح شده بود، برای پیوستن به این باشگاه یک پرداختی مخفیانه انجام داده است. با این حال، چپمن مجازات نشد و این مربی که به نوآوری‌های تاکتیکی شهرت داشت، آرسنال را در اوایل دهه ۱۹۳۰ به یکی از تیم‌های برتر فوتبال انگلیس تبدیل کرد.
یوونتوس و رسوایی کالچوپولی
ماجرای سقوط یکی از بزرگ‌ترین نام‌های فوتبال جهان، یعنی یوونتوس، جزو یکی از جنجالی‌ترین پرونده‌های تاریخ فوتبال ایتالیا بود. رسوایی کالچوپولی تنها یوونتوس را درگیر نکرد و نام باشگاه‌هایی مانند میلان، فیورنتینا، لاتزیو و رجینا نیز در این پرونده مطرح شد. مقام‌های فوتبال ایتالیا پیش از این در حال بررسی اتهام‌های مربوط به استفاده سازمان‌یافته از مواد نیروزا در یوونتوس بودند. اما شنود مکالمات میان لوچیانو موجی، مدیرکل باشگاه، آنتونیو گیرائودو، مدیرعامل یوونتوس، مدیران باشگاه‌های دیگر سری آ و برخی مقام‌های فوتبال، موضوعی دیگر را آشکار کرد.
بر اساس اتهام‌های مطرح‌شده، لوچیانو موجی با همکاری برخی مدیران دیگر تلاش کرد تا در انتخاب داوران مسابقات یوونتوس در فصل‌های ۲۰۰۵-۲۰۰۴ و ۲۰۰۶-۲۰۰۵، که هر دو با قهرمانی یوونتوس به پایان رسیده بودند، نفوذ کند. داورانی که با یوونتوس روابط مطلوبی داشتند برای مسابقات این تیم انتخاب می‌شدند و برخی داوران و دیگر افراد نیز تحت فشار قرار می‌گرفتند تا در جریان مسابقات تصمیم‌هایی به سود یوونتوس بگیرند. یکی از روش‌های مورد ادعا، گرفتن کارت زرد یا قرمز از بازیکنان تأثیرگذار تیم‌های رقیب بود تا آنها نتوانند در مسابقات بعدی مقابل یوونتوس بازی کنند.
دادستان‌های ناپل در این پرونده ۴۱ نفر، از جمله ۹ داور، را مورد بررسی قرار دادند. همچنین ۱۹ مسابقه از فصل ۲۰۰۵-۲۰۰۴ و ۱۴ مسابقه از فصل بعد نیز مورد بررسی قرار گرفت. رسوایی در ماه مه ۲۰۰۶ علنی شد و حتی با توجه به سابقه جنجال‌های فوتبال ایتالیا، بازتاب بسیار گسترده‌ای پیدا کرد. فرانکو کارارو، یکی از مقام‌های ارشد فدراسیون فوتبال ایتالیا، نخستین فردی بود که استعفا داد. پس از او تمام اعضای هیئت‌مدیره یوونتوس، همچنین لوچیانو موجی، آنتونیو گیرائودو و فابیو کاپلو، سرمربی وقت تیم، از سمت‌های خود کنار رفتند.
یوونتوس عناوین قهرمانی فصل‌های ۲۰۰۴/۰۵ و ۲۰۰۵/۰۶ را از دست داد. قهرمانی فصل دوم به اینتر میلان رسید و یوونتوس نیز به سری B سقوط کرد و با کسر ۹ امتیاز فصل را از سر گرفت. چند ستاره بزرگ تیم از جمله زلاتان ابراهیموویچ، پاتریک ویرا، امرسون و فابیو کاناوارو نیز از یوونتوس جدا شدند. میلان، فیورنتینا، لاتزیو و رجینا به سری B سقوط نکردند، اما به ترتیب با کسر ۸، ۱۵، ۳ و یک امتیاز برای فصل ۲۰۰۶/۰۷ مواجه شدند.
پس از آن، روندی طولانی از پرونده‌های ورزشی، مدنی و کیفری آغاز گشت که رسیدگی به آنها حدود ۹ سال ادامه داشت. در همان سال، فوتبال ایتالیا توانست در عرصه ملی موفقیت بزرگی کسب کند و مارچلو لیپی، تیم ملی این کشور را به چهارمین قهرمانی جام جهانی رساند. در سطح باشگاهی نیز تعدادی از بازیکنان یوونتوس برای بازگرداندن تیم به جایگاه قبلی تلاش کردند. جان‌لوئیجی بوفون، الساندرو دل‌پیرو و مائورو کامورانزی با وجود سقوط به سری B در تیم ماندند. دیدیه دشان، ستاره سابق یوونتوس که جای فابیو کاپلو را روی نیمکت گرفته بود، این تیم را به قهرمانی سری B رساند. یوونتوس با وجود کسر امتیاز، فصل را با فاصله ۶ امتیازی نسبت به ناپولی خاتمه داد. یوونتوس پس از بازگشت به سری A، از فصل ۲۰۱۱/۱۲ تحت هدایت آنتونیو کونته و ماسیمیلیانو آلگری، ۹ قهرمانی متوالی در این رقابت‌ها به دست آورد و رسوایی کالچوپولی به تدریج به یکی از مقاطع تلخ گذشته باشگاه تبدیل شد.
گلاسکو رنجرز
فروپاشی گلاسکو رنجرز را می‌توان یکی از بزرگ‌ترین و مخرب‌ترین رسوایی‌هایی دانست که پیش از پرونده منچسترسیتی گریبان یک باشگاه مشهور فوتبال را گرفت. باشگاه رنجرز که در سال ۱۸۷۲ تأسیس شده و یکی از قدیمی‌ترین تیم‌های فوتبال جهان محسوب می‌شود، در سال ۲۰۱۲ پس از انباشته شدن میلیون‌ها پوند بدهی مالیاتی ورشکسته شد. در آغاز هزاره جدید، فوتبال اسکاتلند از نظر درآمد به تدریج از فوتبال انگلیس و بخش زیادی از اروپا عقب افتاده بود و رقابت برای باشگاه‌هایی مانند رنجرز دشوارتر به نظر می‌رسید.
رنجرز برای جذب ستاره‌هایی مانند رونالد دی‌بوئر و توره آندره فلو و پرداخت دستمزدهای رقابتی، به دنبال راه‌هایی متفاوت برای تأمین منابع مالی بود. رنجرز برای پرداخت مبالغ اضافی به بازیکنان و کارکنان، از سازوکاری مالی به نام EBT استفاده می‌کرد. در این روش، بخشی از پول به‌جای اینکه مستقیماً به‌عنوان حقوق پرداخت شود، از طریق این حساب‌ها یا سازوکارهای مالی در اختیار افراد قرار می‌گرفت. میکل آرتتا، سرمربی فعلی آرسنال، نیز در میان ۶۷ بازیکن، ۲۴ عضو کادر باشگاه و ۲۴ نفر دیگر از کارکنان گروه موری قرار داشت که بین سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۰ مجموعاً بیش از ۴۷ میلیون پوند از طریق این تراست‌ها دریافت کردند. رنجرز اعلام کرد که این مبالغ به شکل وام پرداخت شده‌اند و به همین دلیل آنها را از مقام‌های فوتبال پنهان کرده بود. اما اداره مالیات و گمرک بریتانیا این مبالغ را به عنوان درآمد محسوب کرد و معتقد بود باید بابت آنها مالیات بر درآمد و حق بیمه پرداخت شود. با احتساب جریمه و بهره، بدهی رنجرز به ۴۹ میلیون پوند رسید.
موری در ماه مه ۲۰۱۱ باشگاه بدهکار رنجرز را تنها با قیمت یک پوند به کریگ وایت فروخت. اما بعداً مشخص شد وایت پیش‌تر به مدت هفت سال از مدیریت شرکت‌ها محروم شده بود و اساساً نباید اجازه خرید باشگاه را پیدا می‌کرد. در فوریه ۲۰۱۲ رنجرز مجبور شد تحت نظارت مدیران مالی قرار بگیرد و بلافاصله با کسر ۱۰ امتیاز مواجه گشت. پس از آن، اداره مالیات و گمرک بریتانیا با خروج باشگاه از این وضعیت از طریق «توافق داوطلبانه شرکتی» مخالفت کرد، طرحی که می‌توانست باعث شود این اداره و دیگر طلبکاران تنها بخشی از بدهی خود را دریافت کنند. در نهایت باشگاه رنجرز وارد فرآیند انحلال شد.
پس از آنکه بیشتر بازیکنان طبق مقررات فوتبال قراردادهای خود را فسخ کردند، دارایی‌های باقی‌مانده باشگاه را به شرکتی به نام Sevco Scotland Ltd فروختند. هواداران سلتیک و برخی دیگر از هواداران فوتبال اسکاتلند از آن زمان تیم آبی‌پوش گلاسکو را «سوکو» می‌نامند. یک روند حقوقی طولانی نیز آغاز شد که در سال ۲۰۱۷ با رأی دیوان عالی بریتانیا به نفع موضع اداره مالیات و گمرک بریتانیا پایان یافت، بر اساس این رأی، پرداخت‌های انجام‌شده از طریق EBTها باید درآمد محسوب می‌شدند.
در همین زمان، رنجرز در داخل زمین نیز شرایط بسیار دشواری داشت. باشگاه جدید از پایین‌ترین سطح فوتبال اسکاتلند، یعنی دسته سوم، کار خود را آغاز کرد؛ هرچند به شکل بحث‌برانگیزی اجازه یافت سه قهرمانی و هشت جام داخلی کسب‌شده بین سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۰ را در سابقه خود حفظ کند. رنجرز در نهایت مسیر بازگشت به سطح اول فوتبال اسکاتلند را طی کرد و برای فصل ۲۰۱۶/۱۷ دوباره به لیگ برتر رسید. این تیم تحت هدایت استیون جرارد در فصل ۲۰۲۰/۲۱ قهرمان لیگ شد و اجازه نداد که سلتیک رکورد ۱۰ قهرمانی متوالی را به ثبت برساند. با این حال، آثار آن پرونده همچنان برای رنجرز باقی مانده و اختلافات ایجادشده در جریان این ماجرا هنوز بخشی از فضای پرتنش فوتبال اسکاتلند محسوب می‌شود.
رسوایی فساد فیفا در سال ۲۰۱۵
در ماه مه ۲۰۱۵، وزارت دادگستری آمریکا کیفرخواستی ۱۶۴ صفحه‌ای شامل ۴۷ اتهام را منتشر کرد که در آن هفت مدیر فیفا متهم شده بودند طی بیش از دو دهه، در مجموع ۱۵۰ میلیون دلار رشوه گرفتنه‌اند. این مدیران را پلیس سوئیس در زوریخ، محل استقرار فیفا، بازداشت کرد. بعدها هفت مقام دیگر و چند فعال حوزه بازاریابی ورزشی نیز به این کیفرخواست اضافه شدند؛ شایان ذکر است که اتهام‌های مطرح‌شده درباره آنها به سال ۱۹۹۱ بازمی‌گشت.
اتهام اصلی این بود که این افراد از شرکت‌های بازاریابی ورزشی رشوه دریافت کرده‌اند تا در ازای آن قراردادهای تلویزیونی در اختیار آنها قرار دهند. اتهام‌های مطرح‌شده شامل اخاذی سازمان‌یافته، کلاهبرداری الکترونیکی و پول‌شویی بود.
هم‌زمان، مقام‌های سوئیسی تحقیقاتی را درباره نحوه اعطای میزبانی جام‌های جهانی ۲۰۱۸ و ۲۰۲۲ به روسیه و قطر آغاز کردند. سپ بلاتر، رئیس وقت فیفا، نیز در ادامه این رسوایی مجبور به استعفا شد.
بدون نظر