نگاهی به جنگنده‌های نیروی هوایی کره جنوبی + برنامه‌ تولید و صادرات اولین جنگنده بومی

کره جنوبی در تلاش است جنگنده‌های متعلق به دوران جنگ سرد خود را با سرعت بیشتری نوسازی کند؛ زیرا تحولات سریع در عرصه دفاعی آسیا و سایر نقاط جهان، هواپیماهای قدیمی این کشور را به‌سرعت از رده خارج می‌کند. رقابت شدید مشتریان صادراتی برای خرید جنگنده پنهان‌کار جدید KF-21 Boramae نیز بر پیچیدگی این روند افزوده است. نیروی هوایی جمهوری کره نخستین فروند از این جنگنده را در ماه سپتامبر از Korea Aerospace Industries تحویل گرفت؛ موضوعی که روزنامه Korea Herald نیز به آن پرداخت. بااین‌حال، متحدان و رقبای کره جنوبی هم‌اکنون در حال توسعه جنگنده‌های نسل ششم هستند.

KAI برای حفظ برتری این جنگنده در میدان نبرد قرن بیست‌ویکم، اکنون نسخه پنهان‌کارتر آن با نام KF-21EX Block III را پیشنهاد کرده است. این بسته ارتقایی، مواد جاذب امواج راداری پیشرفته‌تر، محفظه‌های داخلی تسلیحات با قابلیت‌های بهتر و موتور قدرتمندتری را وعده می‌دهد که وابستگی به آمریکا در زمینه صادرات موتور را از بین خواهد برد. بااین‌حال، طبق برنامه‌های آزمایش زمینی و توسعه، این موتور بومی تا سال ۲۰۴۰ نخستین پرواز خود را انجام نخواهد داد.

نیروی هوایی کره جنوبی نمی‌تواند برای تحویل کامل ناوگان ۱۲۰ فروندی جنگنده‌های جدید خود تا آن زمان صبر کند و به نظر می‌رسد در مسیر خرید ترکیبی از انواع جنگنده‌ها قرار دارد. صرف‌نظر از مقایسه KF-21 با جنگنده‌های نسل جدید دیگر، مانند F-35 Lightning II ساخت لاکهید مارتین یا پلتفرم‌های آینده، این جنگنده همچنان جهشی نسلی در فناوری و عملکرد نسبت به هواپیماهایی محسوب می‌شود که قرار است جایگزین آن‌ها شود. این هواپیماها F-4 Phantom II و F-5 Tiger II هستند که سابقه خدمت آن‌ها به حدود ۵۰ تا ۶۰ سال می‌رسد.

جانشینی که با تأخیر از راه می‌رسد

جنگنده بومی جدید کره جنوبی سرانجام وارد مرحله تولید شده است، اما ورود آن برای جلوگیری از ایجاد شکافی جدی در دفاع هوایی این کشور بیش از حد دیر اتفاق افتاده است. شرکت KAI در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶ نخستین فروند تولید انبوه KF-21 Boramae را رسماً به نیروی هوایی تحویل داد. بااین‌حال، جنگنده‌های قدیمی F-4 Phantom که این هواپیما برای جایگزینی آن‌ها ساخته شده بود، بیش از دو سال پیش بازنشسته شدند و قرار است ناوگان باقی‌مانده F-5 نیز تا سال ۲۰۲۷ از خدمت خارج شود.

نیروی هوایی کره جنوبی نخستین بار در سپتامبر ۱۹۷۷ جنگنده F-4E را به خدمت گرفت و طی پنج دهه فعالیت عملیاتی خود، ۹۴ فروند از این هواپیما را دریافت کرد. هنگامی که این نیرو در ۷ ژوئن ۲۰۲۴ آخرین جنگنده‌های عملیاتی F-4E Phantom را رسماً بازنشسته کرد، این ناوگان سابقه خیره‌کننده ۵۵ سال خدمت مستمر را ثبت کرده بود. هواپیماهایی که آخرین مأموریت‌ها را انجام دادند، حدود ۴۵ سال در خدمت فعال بودند.

به همین ترتیب، نخستین نمونه‌های F-5A/B Freedom Fighter به سال ۱۹۶۵ بازمی‌گردند. نیروی هوایی جمهوری کره از اواسط دهه ۱۹۷۰ مدل‌های ارتقایافته F-5E/F Tiger II را نیز وارد ناوگان خود کرد. جدیدترین نمونه‌های این خانواده، نسخه‌هایی هستند که تحت لیسانس در داخل کره جنوبی تولید شدند و با نام KF-5E/F Jegong-ho شناخته می‌شوند. این هواپیماها به دهه ۱۹۸۰ تعلق دارند.

در نتیجه، حدود ۵۰ فروند از نسخه‌های فعال F-5 که همچنان در نیروی هوایی کره جنوبی پرواز می‌کنند، بین ۴۰ تا ۶۱ سال قدمت دارند. تا زمانی که KF-21 به‌طور کامل مسئولیت آن‌ها را بر عهده بگیرد، کره جنوبی تقریباً تمام عمر عملیاتی قابل‌تصور این پلتفرم‌های نسل سوم را به کار خواهد گرفت. با فرسودگی تدریجی جنگنده‌ها و نزدیک‌شدن پشتیبانی تعمیر و نگهداری به نقطه توقف، ژنرال سون سوک‌راک، رئیس ستاد نیروی هوایی کره جنوبی، مهلت بازنشستگی F-5 را از سال ۲۰۳۰ به پایان سال ۲۰۲۷ جلو انداخت.

مزیت‌های Boramae برای نیروی هوایی جمهوری کره

گذار از جنگنده‌های متعلق به دوران جنگ سرد، یعنی F-4 Phantom II و F-5 Tiger II، به KF-21 Boramae استاندارد و نسخه پنهان‌کار آینده آن، KF-21EX Block III، جهشی بزرگ در چند نسل فناوری نظامی محسوب می‌شود. جنگنده‌های قدیمی از رادارهای مکانیکی بسیار قدیمی استفاده می‌کنند که به‌راحتی قفل روی اهداف را از دست می‌دهند. در مقابل، KF-21 استاندارد از رادار آرایه فازی فعال الکترونیکی استفاده می‌کند که می‌تواند ده‌ها تهدید را در فواصل بسیار دور ردیابی کند. این قابلیت به خلبانان اجازه می‌دهد با استفاده از تسلیحات پیشرفته‌ای مانند موشک Meteor، تاکتیک‌های مدرن درگیری فراتر از میدان دید را به حداکثر برسانند.

بدنه هواپیما به لطف شکل‌های آیرودینامیکی زاویه‌دار و طراحی کم‌قابلیت مشاهده، یکی از مهم‌ترین مزیت‌های تاکتیکی آن به شمار می‌رود. طراحی ناوگان قدیمی باعث می‌شود این هواپیماها بازتاب راداری زیادی داشته باشند و در نتیجه، اهداف آسانی برای سامانه‌های راداری دشمن باشند. KF-21 امواج راداری کمتری بازتاب می‌دهد و دو موتور مدرن آن نیز سوخت بسیار کمتری مصرف می‌کنند. این ویژگی‌ها پلتفرمی مدرن در اختیار نیروی هوایی جمهوری کره جنوبی قرار می‌دهند که می‌تواند در اقیانوس آرام گشت‌زنی کند و در عین حال، تهدیدی معتبر برای دشمنانی مانند جمهوری خلق چین باشد.

ارتقاهای آینده KF-21EX Block III این پلتفرم را به یک جنگنده پنهان‌کار واقعی تبدیل خواهند کرد. بزرگ‌ترین تغییر در این نسخه، محفظه داخلی تسلیحات خواهد بود. به‌جای نصب موشک‌ها روی بال‌ها، جایی که امواج راداری را بازتاب می‌دهند، در نسخه Block III تسلیحات به‌طور کامل درون بخش زیرین بدنه قرار می‌گیرند و از دید رادار پنهان می‌مانند. همین تغییر در طراحی، سطح مقطع راداری هواپیما را به‌شدت کاهش می‌دهد و آن را در مأموریت‌های خطرناک نفوذ به حریم هوایی دشمن تقریباً نامرئی می‌کند.

در نهایت، نسخه Block III یک رایانه دیجیتال قدرتمند برای نبرد نیز معرفی خواهد کرد که بسیار پیشرفته‌تر از سامانه‌های مورد استفاده در جنگنده‌های قدیمی این خانواده است. این تجهیزات آویونیکی با ترکیب داده‌های تمام حسگرها در قالب تصویری یکپارچه و روشن، تصمیم‌گیری تاکتیکی را سرعت می‌بخشند. این قابلیت به خلبان اجازه می‌دهد نقش فرمانده را بر عهده بگیرد و گروه‌هایی از پهپادهای رزمی خودمختار، موسوم به Collaborative Combat Aircraft، را هدایت کند.

این پهپادهای بدون خلبان که به‌عنوان «بال‌های وفادار» شناخته می‌شوند، می‌توانند پیشاپیش پرواز کنند تا مناطق خطرناک را شناسایی کرده یا سامانه‌های دفاعی دشمن را مختل سازند؛ آن هم زمانی که KF-21 هنوز خارج از برد آن‌ها قرار دارد. مجموع این قابلیت‌ها، KF-21 را به جنگنده‌ای بسیار توانمند از نسل ۴.۵ تبدیل می‌کند که با بسیاری از رقبای جهانی، مانند F-15EX ساخت بوئینگ، Eurofighter Typhoon Tranche 5 و Dassault Rafale F4، برابری می‌کند. این جهش بزرگ فناوری توانمندی‌های نیروی هوایی جمهوری کره را متحول خواهد کرد، اما تاکنون تنها یک فروند از این جنگنده تحویل داده شده و ۱۱۹ فروند دیگر باقی مانده‌اند.

افزایش هزینه‌ها و قیمت واقعی هر فروند

قیمت رسمی هر فروند KF-21 Boramae بسته به بلوک تولیدی تفاوت زیادی دارد. ارقام رسمی قیمت‌گذاری نشان می‌دهند که نسخه اولیه برتری هوایی، یعنی Block I، حدود ۸۳ میلیون دلار به ازای هر فروند هزینه دارد. نسخه چندمنظوره Block II که نرم‌افزارهای پیشرفته، ارتقاهای راداری و نقاط اتصال برای حمل تسلیحات سنگین و دقیق هوا به زمین را در خود جای داده است، حدود ۱۱۲ میلیون دلار برای هر فروند قیمت دارد.

نکته اینجاست که این رقم فقط قیمت بدنه هواپیماست. اگر هزینه جداگانه ۱۱.۲۵ میلیون دلاری موتورهای F414 ساخت جنرال الکتریک را نیز در نظر بگیریم و سامانه راداری آرایه فازی فعال الکترونیکی بومی‌سازی‌شده را به آن اضافه کنیم، قیمت واقع‌بینانه رساندن یک جنگنده Block II به آمادگی رزمی واقعی به حدود ۹۴ تا ۱۱۲ میلیون دلار برای هر فروند می‌رسد. این رقم برای مدل‌های صادراتی حتی بیشتر هم می‌شود. افزودن آموزش بومی خلبانان، زیرساخت تأمین قطعات و بسته‌های تسلیحاتی، افزایش قابل‌توجهی در هزینه ایجاد می‌کند. برای مثال، طرح پیشنهادی فروش یک محموله اولیه شامل ۱۶ جنگنده Block II به اندونزی، حدود ۲ میلیارد دلار ارزش‌گذاری شده بود. این رقم به میانگین قیمت ۱۲۵ میلیون دلار برای هر جنگنده می‌رسد.

جدیدترین مدل‌های Typhoon و Rafale در محدوده قیمتی مشابهی قرار دارند. بااین‌حال، جنگنده‌های پیشرفته نسل ۴.۵ و جنگنده‌های پنهان‌کار نسل پنجم ابتدایی آمریکا کمی ارزان‌تر هستند. به همین دلیل، قیمت Boramae از F-15EX با بهای حدود ۹۵ میلیون دلار و حتی F-35A با قیمت تقریبی ۸۵ میلیون دلار بیشتر است.

ضرورت اقتصادی پشت تلاش برای صادرات

یکی از دلایل اصلی هزینه بالای KF-21، تصمیم اداره برنامه اکتساب دفاعی کره جنوبی برای محدودکردن سفارش اولیه تولید انبوه نسخه Block I به تعداد اندک ۴۰ فروند است. بررسی‌های رسمی DAPA نشان می‌دهند که هزینه تولید Block II نزدیک به ۳۰ درصد افزایش یافته است. هزینه‌های ثابت اولیه و سنگین، مانند تجهیز کارخانه و راه‌اندازی خطوط مونتاژ، باید میان تعداد بسیار کمتری از هواپیماها تقسیم می‌شدند و همین مسئله هزینه هر فروند را افزایش داد.

تبلیغات اولیه، KF-21 را جایگزینی ارزان با قیمت ۷۰ میلیون دلار برای گزینه‌های پیشرفته‌تر و پیچیده‌تری مانند F-35 معرفی می‌کردند. DAPA می‌خواست تولید را در مراحل کوچک‌تر تقسیم کند تا عملکرد رادار و موشک‌های جدید را ارزیابی کند. بااین‌حال، از زمان آغاز این برنامه، شرایط کلان اقتصادی نیز فشار زیادی بر صنعت هوافضا وارد کرده است. این افزایش هزینه‌ها تحت تأثیر اختلال در زنجیره‌های تأمین جهانی، تورم شدید در بخش دفاعی و تضعیف تدریجی ارزش وون کره جنوبی تشدید شده است.

اندونزی که زمانی محتمل‌ترین مشتری برای KF-21 به شمار می‌رفت، پس از توافق برای تبدیل شدن به نخستین مشتری جنگنده نسل پنجم Kaan ترکیه، از خرید KF-21 صرف‌نظر کرد. زمانی که اندونزی، به‌عنوان کشور شریک در این برنامه، به تعهدات توافق‌شده خود برای مشارکت در هزینه‌ها عمل نکرد، پشتوانه مالی این پروژه به‌شدت تحت تأثیر قرار گرفت. در همین حال، KF-21 در فیلیپین و پرو درگیر رقابت‌های سخت برای عقد قرارداد است و باید با جنگنده‌های غربی جاافتاده‌ای مانند F-16 Block 70 ساخت شرکت لاکهید مارتین و Gripen E ساخت شرکت Saab رقابت کند.

مشتریان بالقوه KF-21: نگاهی بلندمدت

شرکت KAI اکنون با جدیت KF-21 Boramae را به‌عنوان گزینه راهبردی سوم به کشورهایی معرفی می‌کند که به دنبال جنگنده‌های پیشرفته برای نوسازی ناوگان خود هستند. امارات متحده عربی در حال بررسی یک بسته خرید بزرگ شامل حداکثر ۱۰۰ فروند هواپیماست. پس از امضای تفاهم‌نامه‌ای در ژانویه ۲۰۲۳، امارات و کره جنوبی توافق‌نامه‌ای چارچوبی امضا کردند تا همکاری مشترک روی گونه‌ای از KF-21، تولید مشترک در داخل امارات و صادرات این جنگنده به کشورهای ثالث را دنبال کنند.

نیروی هوایی فیلیپین نیز خرید تعدادی از این هواپیماها را به‌طور جدی بررسی می‌کند تا به گسترش ناوگان جنگنده‌های خود ادامه دهد. نیروی هوایی فیلیپین پس از نهایی کردن قرارداد خرید جنگنده سبک FA-50 کره جنوبی، در چارچوب نخستین قرارداد بزرگ خود برای خرید هواپیماهای رزمی در چند سال اخیر، اکنون خرید ۱۲ تا ۲۴ فروند KF-21 را بررسی می‌کند.

مالزی نیز در چارچوب برنامه هواپیمای رزمی چندمنظوره نسل بعدی خود، در حال ارزیابی Boramae است. نیروی هوایی سلطنتی مالزی باید ناوگان سالخورده جنگنده‌های روسی Su-30 Flanker و جنگنده‌های قدیمی F/A-18 Hornet را جایگزین کند. مالزی در حال حاضر خرید حداکثر ۳۰ فروند KF-21 را ارزیابی می‌کند.

هم‌زمان، KAI با وجود شکست توافق همکاری برای توسعه مشترک این جنگنده، از تلاش برای عقد قرارداد با اندونزی دست نکشیده است. همچنان این احتمال جدی وجود دارد که اندونزی تعدادی از مدل‌های صادراتی KF-21 را به‌طور مستقیم خریداری کند. با این حال، نیروی هوایی کره [k,fd (ROKAF) نخستین نیرویی خواهد بود که Boramae را در عمل آزمایش می‌کند. اگر عملکرد این جنگنده چشمگیر باشد، ممکن است فرصت‌های صادراتی بیشتری نیز در آینده پیش روی آن قرار بگیرد.