دانشمندان برای نخستین بار موفق شده‌اند رشد مجدد عضله قلب را تحریک کنند؛ دستاورد علمی مهمی که می‌تواند امید تازه‌ای برای میلیون‌ها نفر مبتلا به آسیب‌های قلبی ایجاد کند. میلیون‌ها نفر در سراسر جهان با نارسایی قلبی زندگی می‌کنند؛ بیماری که در آن عضلات قلب بیش‌ازحد ضعیف یا سفت می‌شوند و دیگر نمی‌توانند خون را به‌طور کارآمدی در بدن پمپاژ کنند.
نارسایی قلبی می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از جمله حمله قلبی، بیماری‌های قلبی و کاردیومیوپاتی یا بیماری عضله قلب. مطالعات نشان می‌دهند که متأسفانه حدود نیمی از مبتلایان به این بیماری طی ۵ سال جان خود را از دست می‌دهند.
پیش‌ازاین، راهی برای بازسازی عضله قلب آسیب‌دیده و ناتوان وجود نداشت. اما اکنون دانشمندان دانشگاه کمبریج کشف کرده‌اند که یک روش درمانی ژنتیکی می‌تواند پروتئین‌های مسئول تولید سلول در پستانداران را دوباره فعال کند.
مطالعه جدیدی که در مجله علمی Nature Cardiovascular Research منتشر شده است، نشان می‌دهد این روش درمانی ممکن است علاوه‌بر کنترل علائم نارسایی قلبی، به ترمیم خود قلب نیز کمک کند.
به گفته پژوهشگران، این روش با تزریق دستورالعمل‌های ژنتیکی موقت به قلب عمل می‌کند. این دستورالعمل‌ها به سلول‌ها آموزش می‌دهند پروتئین‌هایی را فعال کنند که در ترمیم بافت نقش دارند. این تکنیک روی موش‌هایی که دچار حمله قلبی شده بودند آزمایش شد و علاوه‌بر تقویت ضربان قلب، جریان خون آن‌ها را نیز ۱۰ درصد افزایش داد.
اگرچه این درمان تاکنون فقط روی موش‌ها آزمایش شده است، دانشمندان اکنون مشتاق هستند عملکرد آن را در پستانداران بزرگ‌تر و سپس انسان‌ها بررسی کنند.
دکتر کاترین ویلسون، دانشیار گروه داروشناسی و مؤسسه گوردون در دانشگاه کمبریج که در این پژوهش مشارکت داشته است، نتایج به‌دست‌آمده را «واقعاً هیجان‌انگیز» توصیف کرد.
او به روزنامه تلگراف گفت:
درحال‌حاضر درمان قطعی برای نارسایی قلبی وجود ندارد و روش درمانی ما می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر کیفیت زندگی میلیون‌ها نفر در سراسر جهان داشته باشد.
ما فقط علائم نارسایی قلبی را درمان نمی‌کنیم؛ این رویکرد می‌تواند به قلب کمک کند خودش را ترمیم کند.
چرا عضله قلب پس از آسیب به‌سختی ترمیم می‌شود؟
سلول‌های قلب پس از دوران کودکی عملاً توانایی بازسازی خود را از دست می‌دهند. زمانی که افراد به سن ۲۵ سالگی می‌رسند، تنها ۰٫۱ درصد از این سلول‌ها در هر سال نوسازی می‌شوند. در طول زندگی انسان، کمتر از نیمی از سلول‌های عضلانی اولیه قلب جایگزین می‌شوند.
پس از یک حمله قلبی، قلب یک فرد بزرگسال ممکن است تا ۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ سلول عضلانی خود را از دست بدهد؛ مقداری که معادل حدود ۲۵ تا ۳۳ درصد از سلول‌های عضلانی قلب است. این سلول‌های ازدست‌رفته هرگز جایگزین نمی‌شوند.
این اتفاق قدرت قلب را کاهش می‌دهد و باعث ایجاد بافت اسکار یا جای زخم، نارسایی قلبی و در نهایت مرگ بیمار می‌شود. براساس اطلاعات سازمان خدمات ملی سلامت بریتانیا (NHS)، نارسایی قلبی می‌تواند دلایل متعددی داشته باشد.
علاوه‌بر حمله قلبی، عفونت، فشار خون بالا، بیماری عروق کرونر قلب و بیماری مزمن کلیه نیز می‌توانند باعث نارسایی قلبی شوند. درحال‌حاضر هیچ درمان قطعی برای نارسایی قلبی وجود ندارد و روش‌های درمانی موجود با هدف کاهش علائم و جلوگیری از وخیم‌ترشدن وضعیت بیمار به کار گرفته می‌شوند.
روش جدید بازسازی عضله قلب چگونه عمل می‌کند؟
به گفته پژوهشگران، سازوکار این روش درمانی شباهت زیادی به عملکرد واکسن‌های mRNA دارد. این واکسن‌ها به سلول‌های بدن دستور می‌دهند پروتئین مشخصی تولید کنند که به سیستم ایمنی آموزش می‌دهد مواد مضر مرتبط با بیماری را شناسایی و نابود کند.
واکسن‌های mRNA اصلی‌ترین واکسن‌های استفاده‌شده در برنامه واکسیناسیون کووید در بسیاری از نقاط جهان بودند.
در مطالعه جدید، دستورالعمل‌های mRNA باعث فعال‌شدن ۲ پروتئین به نام‌های Myc و Cyclin T1 شدند که تقسیم و تکثیر سلولی، یعنی افزایش تعداد سلول‌ها، را کنترل می‌کنند. این فرایند درواقع سلول‌های قلبی را دوباره «بیدار» می‌کند و باعث می‌شود تقسیم سلولی را از سر بگیرند و عضله آسیب‌دیده قلب را ترمیم کنند.
موش‌هایی که این روش درمانی به آن‌ها تزریق شده بود، پس از ۲۸ روز بهبود نشان دادند و این اثر دست‌کم ۴ ماه ادامه پیدا کرد. ازآنجاکه پیام mRNA موقتی است، به گفته پژوهشگران، این ویژگی باعث شد خطر رشد بیش‌ازحد سلول‌ها در قلب وجود نداشته باشد.
تیم تحقیقاتی هیچ عارضه جانبی ناشی از این درمان مشاهده نکرد و اکنون در حال اصلاح و بهینه‌سازی روش درمانی است. پژوهشگران همچنین برای ادامه تحقیقات خود از بنیاد قلب بریتانیا (British Heart Foundation) بودجه دریافت کرده‌اند.
امید تازه برای درمان آسیب‌های قلبی پس از حمله قلبی
پروفسور برایان ویلیامز، مدیر ارشد علمی و پزشکی بنیاد قلب بریتانیا، این روش درمانی را «گامی مهم رو به جلو» توصیف کرد.
او در این باره می‌گوید:
وادارکردن قلب انسان به ترمیم خودش، هدف نهایی و آرزوی بزرگ متخصصان قلب است.
زمانی که در دوران جنینی و در رحم مادر هستیم، قلب به‌راحتی ترمیم می‌شود؛ اما سلول‌های عضلانی قلب اندکی پس از تولد، توانایی بازسازی و ترمیم قلب را از دست می‌دهند.
به همین دلیل، مطالعاتی مانند این پژوهش که می‌توانند توانایی بازسازی را در سلول‌های عضلانی قلب دوباره فعال کنند، بسیار هیجان‌انگیز هستند.
ژن‌درمانی استفاده‌شده توسط پژوهشگران، ظرفیت روشنی برای کمک به بیماران قلبی نشان می‌دهد.
پروفسور ویلیامز در پایان تأکید کرد:
اگرچه این پژوهش روی موش‌ها انجام شده و هنوز در مراحل اولیه قرار دارد، اما گامی مهم به‌سوی توسعه روش‌های درمانی محسوب می‌شود که می‌توانند به ترمیم آسیب‌های واردشده به قلب پس از حمله قلبی کمک کنند.
بدون نظر