بیوگرافی عبدالرحیم سلیمانی اردستانی؛ پژوهشگر دینی و روحانی جنجالی این روزها

عبدالرحیم سلیمانی اردستانی نویسنده، پژوهشگر دینی و عضو سابق هیئت علمی دانشگاه مفید است که به‌واسطه دیدگاه‌های متفاوت خود در حوزه تاریخ اسلام، شناخته می‌شود. او سال گذشته به دنبال مناظره‌ای پیرامون نحوه شهادت حضرت فاطمه زهرا (س) مورد توجه گسترده رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی قرار گرفته است. واکنش‌های تند به صحبت‌های اردستانی تا جایی پیش رفت که تعدادی از مداحان در مراسمات مذهبی اخیر مستقیماً او را مورد انتقاد شدید و حتی اهانت قرار دادند.

در ادامه اردستانی دستگیر شده و اکنون برخی رسانه‌ها از خلع لباس و محکوم شدن او به ۶ سال حبس و پرداخت جزای نقدی خبر می‌دهند. به گزارش خبرآنلاین، مجتبی لطفی، از مسئولین دفتر آیت الله منتظری در صفحه‌ی شخصی خود نوشت: «حکم دکتر عبدالرحیم سلیمانی صادر شد: شش سال حبس، جزای نقدی و خلع لباس روحانیت…آقای سلیمانی گفته قصد اعتراض ندارد مگر در صورت تشکیل دادگاهی علنی. دکتر سلیمانی ظاهرا به واسطه تمام هشت اتهامی که متوجه وی بود، محکوم شده است».

او سپس نوشته است: «با تجربه‌ای که من دارم احکام دادسرای ویژه روحانیت نسبت به سال‌های گذشته تعدیل شده است. برای این عزیز و دیگر زندانیان آرزوی آزادی و سرفرازی داریم و قطعا در این برهه حساس، عدم محکومیت و آزادی زندانیان به آرامش و اعتماد بیشتر جامعه کمک خواهد کرد».

سلیمانی که از اول فروردین ۱۴۰۵ در زندان به سر می‌برد، پیش‌تر در متنی با عنوان «دفاعیه‌ی آزاداندیشی» در صفحه‌ی شخصی او در تلگرام منتشر شده، مدعی شده بود که پس از ۶۵ روز بازداشت و یک ماه انفرادی، سرانجام به او اجازه داده شده تا بدون حق داشتن نسخه مکتوب، متن کیفرخواست خود را قرائت کند.

او با اشاره به روند پرونده خود نوشت: «روز اول فروردین که بازداشت شدم، اتهامات اینجانب پنج مورد بود که به‌تدریج به یازده مورد رسید».

سلیمانی متن کیفرخواست صادره را «ضعیف و بی‌پایه» خواند و در حالی که می‌گوید دادگاه رسیدگی کننده را قانونی نمی‌داند، نوشته که این دفاعیه را نه برای تبرئه، بلکه برای ثبت در تاریخ نوشته است.

بیانیه عبدالرحیم سلیمانی اردستانی در مورد دستگیری‌اش

به نقل از انصاف نیوز، در خبری در کانال تلگرامی وی آمده است:

«به اطلاع دوستان، شاگردان، همراهان و علاقه‌مندان آقای دکتر عبد‌الرحیم سلیمانی می‌رساند که ایشان در شامگاه اول فروردین ۱۴۰۵، حدود ساعت ۲۱، توسط افرادی که خود را مأمور معرفی کرده‌اند بازداشت شده‌اند. ساعتی قبل از آن هم ماموران به منزل همسرشان در شهرستان ساوه مراجعه و پس از تخریب در و پنجره و اطلاع از اینکه کسی آنجا حضور ندارد، محل را ترک کرده‌اند.

در حالی که آقای سلیمانی در منزل مادر همسرشان در روستای بالقلوی ساوه، در جمع خانواده حضور داشته‌اند، عده‌ای مراجعه و خود را از همسایگان معرفی و ادعا کرده‌اند با همسر ایشان کار دارند. پس از باز شدن در، وارد منزل شده و بعد از پرس‌وجو درباره هویت ایشان، اعلام کرده‌اند که باید همراه آنان بروند و بازداشت هستند. با وجود درخواست مکرر برای ارائه حکم، حکمی نشان داده نشده و با رفتاری خشن و همراه با توهین، به ایشان دستبند زده شده و بدون فرصت تعویض لباس یا پوشیدن کفش، روی زمین کشیده و به سمت خودرو منتقل شده‌اند؛ در حالی که در جریان انتقال، نسبت به خود و اعضای خانواده، به‌ویژه همسرشان، الفاظ توهین‌آمیز به کار رفته است.

به گفته آقای سلیمانی، در داخل خودرو و طی مسیر انتقال که حدود دو ساعت طول کشیده نیز برخوردهای تند، توهین، تهدید و ضرب‌وشتم ادامه داشته و در پاسخ به اعتراض ایشان درباره عدم دریافت احضاریه، گفته شده که پیش‌تر احضار تلفنی صورت گرفته است؛ در حالی که تلفن ایشان از مدتی قبل توسط نهادهای مسئول مسدود بوده‌ است.

آقای سلیمانی در سال ۱۴۰۳ دو بار به دادگاه ویژه روحانیت احضار شده بودند ولی نسبت به شیوه بازجویی‌ها و فضای حاکم بر آن اعتراض داشته و رسما اعلام کرده‌اند که از آن به بعد فقط در دادگاه علنی حاضر می‌شوند. پس از آن نیز دو احضاریه دیگر دریافت کرده بودند یکی برای پنج‌شنبه ۲۵ بهمن ۱۴۰۳ همان ساعتی که قرار تجمع برای اعتراض به [وضعیت حصر] داشته‌اند و دیگری برای ۲۹ اسفند ۱۴۰۳ که با توجه به انتخاب نامتعارف تاریخ احضار، امکان مراجعه نداشته‌اند. و در نهایت یک سال بعد در فروردین ۱۴۰۵ بدون ابلاغ و بدون نشان دادن حکم، ایشان را دستگیر کرده‌اند.

ایشان پس از انتقال به ساختمانی که ظاهرا وابسته به دادسرای ساوه بوده مورد بازجویی افراد مختلف قرار گرفته‌اند که رفتار برخی از آنان محترمانه‌تر و رفتار برخی دیگر تند و نامناسب بوده است. پس از پایان بازجویی‌های اولیه به قم منتقل شده‌ و مدتی در زندان لنگرود قم و مدتی هم در انفرادی بوده‌اند. در حال حاضر هم علیرغم مشخص نبودن دوره زندان و محکومیت، در زندان ساحلی قم هستند و دو‌ جلسه دادگاه بدون حضور وکیل تشکیل و به ایشان لیستی از وکلا داده شده تا از بین آنها انتخاب کنند.

همچنین کسانی که در ضبط و انتشار مناظرات و مدیریت صفحات آزاداندیش در شبکه‌های اجتماعی به ایشان کمک می‌کرده‌اند را به دادسرا احضار و بازجویی کرده‌اند. با این حال از همه دوستان و مخاطبان درخواست می‌شود اخبار مربوط به وضعیت ایشان را تنها از منابع معتبر دنبال کرده و از بازنشر اخبار تأیید نشده پرهیز کنند.»

بیوگرافی عبدالرحیم سلیمانی اردستانی

تولد و فعالیت‌های علمی و دانشگاهی

عبدالرحیم سلیمانی اردستانی در سال ۱۳۳۸ متولد شد. او پژوهشگر ادیان، استاد بازنشسته دانشگاه مفید و عضو سابق مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم است.

سلیمانی اردستانی از دهه ۱۳۷۰ تدریس دروس حوزوی را آغاز کرد و در مدرسه علمیه حقانی قم به تربیت طلاب پرداخت. وی سپس به عنوان عضو هیئت علمی دانشگاه مفید قم (وابسته به مرحوم آیت‌الله موسوی اردبیلی) به تدریس علوم دینی و معارف تطبیقی مشغول شد. او سال‌ها در دانشگاه مفید کرسی تدریس داشت.

اردستانی به عنوان پژوهشگر حوزه ادیان و مذاهب شناخته می‌شود و سال‌ها در زمینه ادیان ابراهیمی و مطالعات تطبیقی اسلام و مسیحیت تحقیق و تألیف کرده است.

از سلیمانی اردستانی چندین کتاب و ترجمه منتشر شده است. برخی از مهم‌ترین آثار تألیفی و ترجمه‌ی او عبارت‌اند از:

• درسنامه ادیان ابراهیمی، مسیحیت
• کتاب مقدس (ویراست جدید)
• ادیان ابتدایی و خاموش
• ادیان زنده جهان (غیر از اسلام)
• درآمدی بر الهیات تطبیقی اسلام و مسیحیت
• اسطوره تجسد خدا (ترجمه)
• سرشت انسان در اسلام و مسیحیت

گرایش سیاسی و بازداشت در سال ۱۳۸۸

سلیمانی اردستانی از نظر فکری و سیاسی در زمره روحانیون اصلاح‌طلب به شمار می‌آید. او از اعضای مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم است؛ تشکلی که در سال ۱۳۷۶ با مشی «اصلاح طلبی، تغییر و اصول‌گرایی انقلابی اصیل» شکل گرفت و مواضع متفاوتی نسبت به جریان اصلی حاکم بر حوزه داشته است.

سلیمانی اردستانی در جریان حوادث پس از انتخابات سال ۱۳۸۸ در یک مراسم اعتراضی در بهشت‌ زهرا تهران توسط نیروهای انتظامی بازداشت شد. وی مدتی را در بازداشت به‌سر برد و در شهریور همان سال (۱۳۸۸) آزاد شد.

رسانه‌هایی نظیر رجانیوز بعدها بارها از او و همفکرانش به عنوان «عناصر فتنه ۸۸» یاد کردند و سابقه بازداشت او را یادآور شدند. سایت رجانیوز در سال ۱۳۹۰ ضمن حمله به دیدار برخی روحانیون با آیت‌الله هاشمی رفسنجانی، از عبدالرحیم سلیمانی اردستانی به عنوان «یکی از چهره‌های فعال در آشوب‌های پس از انتخابات ۸۸» نام برد.

اظهارات جنجالی اخیر درباره حضرت زهرا و واکنش‌ها

آنچه نام سلیمانی اردستانی را اخیراً بر سر زبان‌ها انداخته است، دیدگاه جنجالی او درباره ماجرای وفات حضرت فاطمه زهرا (س) بود. وی در یک گفتگوی اینترنتی (برنامه «آزاد») انتقاداتی نسبت به روایت شیعیان از شیوه وفات دختر پیامبر اسلام مطرح کرد که موجی از واکنش‌های تند در محافل حوزوی و فضای مجازی را در پی داشت.

پس از جنجال اولیه، مناظره حجت‌الاسلام حامد کاشانی با سلیمانی اردستانی در روز ۹ آذر ۱۴۰۴ برگزار شد که به سرعت بازتاب گسترده‌ای یافت و بخش‌هایی از استدلال‌های دو طرف در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست شد.

برخی علما صراحتاً او را تکفیر کرده و خارج از مذهب شیعه دانستند؛ از جمله در استفتائی که از آیت‌الله علیرضا سنجری اراکی صورت گرفت، پاسخ داده شد که «کسی که آشکارا شهادت حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها و فضائل اهل‌بیت را انکار کند از مذهب حقه شیعه خارج بوده و حکم کفر بر او صادق است».

در این میان برخی شخصیت‌های سیاسی نیز خواستار برخورد قضایی با سلیمانی اردستانی شدند. محمدعلی امانی، دبیرکل حزب مؤتلفه اسلامی، بدون ذکر نام او در توییتی نوشت: «توهین به مقدسات و اعتقادات شیعیان، گناهی نابخشودنی است. از قوه قضائیه و دادگاه ویژه روحانیت تقاضای خلع لباس و محکومیت این شخص شیعه‌نما را به شدیدترین وجه ممکن دارم».

مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم، که سلیمانی اردستانی عضوی از آن است، در بیانیه‌ای ضمن تأکید بر احترام به آزادی بیان، اعلام کرد دیدگاه‌های ابراز‌شده صرفاً نظر شخصی ایشان بوده و موضع رسمی مجمع نیست.

در مقابل این هجمه‌ها، عبدالرحیم سلیمانی اردستانی موضع دفاعی گرفت و بابت سوءتفاهم پیش‌آمده ابراز تأسف کرد. وی در پیامی عنوان کرد که هرگز قصد بی‌احترامی به حضرت زهرا (س) نداشته و خود را محب اهل‌بیت می‌داند.

سایر حواشی و دیدگاه‌های عبدالرحیم اردستانی

سلیمانی اردستانی پیش از این ماجرا نیز به خاطر بیان دیدگاه‌های متفاوت در موضوعات دینی و سیاسی، چهره‌ای بحث‌برانگیز بوده است. سال ۱۴۰۲ در پی سقوط دولت اسد در سوریه، در مناظره‌ای با حضور عباس نبوی، به شدت از عملکرد حکومت بشار اسد در سوریه و حضور نظامی ایران در آن کشور انتقاد کرد.

او در بخشی از این مناظره در رسانه دیدار نیوز درباره موضوع فلسطین نیز گفت:

حتی نسبت به بدترین دشمن هم باید عادلانه سخن گفت. اصولاً نباید دلسوزتر از مردم فلسطین باشیم. تجاوزگری اسرائیل بی‌شمار است و کاملاً اشغالگر و متجاوز است، اما شعار محو اسرائیل به نفع اسرائیل تمام می‌شود. 

همچنین در ایام محرم ۱۴۰۳، سلیمانی اردستانی در گفت‌وگویی پیرامون قیام امام حسین (ع) استدلال کرد که حرکت امام یک کنش اصلاح‌طلبانه عقلانی بوده و نباید آن را صرفاً به دستور خاص الهی فروکاست. این تحلیل او نیز با واکنش تند برخی همراه بود.