آبدانان در قلب اعتراضات؛ روایت یک شهر کمترشناخته‌شده در استان ایلام + ویدئو

نام شهرستان آبدانان در جنوب شرقی ایلام در کنار شهرستان ملکشاهی در این استان، طی اعتراضات اخیر به صدر خبرها آمده است. در شامگاه ۱۶ دی ۱۴۰۴ جمعیتی چندصد نفره در میدان ولی‌عصر این شهر گرد آمدند و به سمت میدان بسیج حرکت کردند که به گفته خبرگزاری فارس، در طول مسیر، شمار معترضان به حدود ۲ هزار نفر افزایش یافت.

بنا بر گزارش این خبرگزاری این تجمع اعتراضی تا حوالی ساعت ۱۹ ادامه داشت و پلیس برای متفرق‌کردن افراد از گاز اشک‌آور استفاده کرد.

آبدانان کجاست؟

آبدانان مرکز شهرستانی به همین نام در جنوب شرقی استان ایلام واقع شده است. این شهر در میان رشته‌کوه‌های زاگرس و در مجاورت دامنه کوه‌های کبیرکوه و دینار قرار دارد و به دلیل این موقعیت کوهستانی، مسیرهای ارتباطی پرپیچ‌وخم هستند، تا جایی که خبرگزاری مهر در گزارشی آن را «بن‌بست جغرافیایی استان» نام‌گذاری کرده است.

طبق آخرین سرشماری سال ۱۳۹۵ جمعیت شهر آبدانان ۲۴ هزار و ۵۰۰ نفر بوده است. مرکز آمار ایران، کل جمعیت شهرستان آبدانان در سال ۱۴۰۰ را ۴۳ هزار و ۸۰۰ نفر برآورد کرده که ۳۱ هزار و ۱۰۰ نفر آنها در مناطق شهری زندگی می‌کنند. اهالی آبدانان را عمدتاً کردها (گویش کرُدلی) و اقلیت‌های لُر و لَکی در روستاها و محلات تشکیل می‌دهند. زبان رایج مردم کردی آبدانانی است و بخشی از جمعیت به زبان لُری صحبت می‌کنند.

اقتصاد و منابع طبیعی

نفت و گاز

آبدانان به‌ دلیل قرارگیری بر مخازن نفت و گاز، روی کاغذ شهری ثروتمند محسوب می‌شود. میدان نفتی دانان که در دهه ۱۳۵۰ کشف شد پس از اجرای فاز دوم توسعه، با حفر ۱۱ حلقه چاه جدید، به گفته مدیرعامل شرکت نفت مناطق مرکزی ایران، تولید نفت خام را از حدود ۸ هزار بشکه به ۱۹ هزار بشکه در روز افزایش داد و روزانه ۷۷۰ هزار دلار درآمد ارزی برای کشور فراهم می‌کند.

در حوزه گاز، میدان سامند در آبدانان پس از راه‌اندازی، روزانه ۸ میلیون متر مکعب گاز به پالایشگاه ایلام تزریق می‌کند.

دیگر منابع و فرصت‌ها

به‌جز نفت و گاز، شهرستان آبدانان دارای ذخایر گوگرد و چشمه‌های آب‌گرم است؛ با این حال بهره‌برداری از این منابع به‌دلیل ضعف سرمایه‌گذاری و مشکلات حمل‌ونقل محدود مانده است. وجود ۲۵۰ هزار هکتار جنگل و مرتع در شهرستان آبدانان آن را برای توسعه کشاورزی، دامداری و گردشگری مناسب کرده است اما محرومیت و فقر زیرساختی اجازه بهره‌برداری کامل از این ظرفیت‌ها را نداده است.

فقر، بیکاری و توسعه‌نیافتگی آبدانان

به‌رغم وجود منابع طبیعی ارزشمند، آبدانان یکی از محروم‌ترین شهرستان‌های ایلام است و بالاترین نرخ بیکاری در استان را دارد. نبود صنایع مادر، کمبود زیرساخت و عدم سرمایه‌گذاری دولتی باعث بیکاری بالا و مهاجرت گسترده جوانان شده است.

مشکلات اقتصادی به‌ویژه در میان جوانان نمایان است. رسانه‌ها از موارد متعدد آسیب‌های اجتماعی، از جمله خودکشی دانش‌آموزان در این شهر، خبر دادند؛ به‌طوری که تنها در سال ۱۴۰۳ و در فاصله‌ای حدود دو ماه، پنج مورد خودکشی در میان دختران و پسران دبیرستانی آبدانان گزارش شده است.

زیرساخت‌های حمل‌ونقل و پروژه‌های عمرانی

آبدانان در گذشته به‌وسیله جاده‌ای پرپیچ‌وخم به شهرستان دره‌شهر و مرکز استان متصل می‌شد. این مسیر ۳۵ کیلومتری که برای مصارف نظامی ساخته شده بود دارای حدود ۱۵۰ پیچ خطرناک است و ساکنان برای رسیدن به ایلام بیش از سه ساعت زمان صرف می‌کنند. برای رفع این مشکل، تونل کبیرکوه با طول بدنه ۴٬۸۰۰ متر و مجموع مسیر ۱۷٫۲ کیلومتر در حال احداث است. با این حال پروژه به دلیل کمبود اعتبار به‌کندی پیش می‌رود و تکمیل آن نیازمند تأمین منابع بیشتر است.

در کنار تونل، آبدانان فرودگاهی نظامی دارد که در سال ۱۳۵۲ ساخته شده و اکنون غیر فعال است.

تاریخ و میراث فرهنگی

آثار باستانی

محیط تاریخی آبدانان نشان می‌دهد این منطقه سابقه‌ای کهن دارد. در پنج کیلومتری شهر، قلعه هزار‌در متعلق به دوره ساسانی واقع شده است؛ این قلعه که به عنوان دژ مرزی غربی شاهنشاهی ساسانی شناخته می‌شد در تیر ۱۳۷۹ در فهرست میراث ملی ثبت شد. همچنین قلعه پشت قلعه در روستای پشت‌قلعه بر تپه‌ای مشرف به رودخانه دویرج قرار دارد و بنای آن به دوران ساسانی نسبت داده می‌شود؛ این اثر نیز در اسفند ۱۳۸۱ به ثبت ملی رسیده است.

جنگ و حوادث تاریخی

آبدانان در دوران جنگ ۸ ساله با عراق بارها مورد حملات هوایی قرار گرفت. یکی از سنگین‌ترین حملات در ۲۶ اسفند ۱۳۶۶ رخ داد؛ زمانی که هواپیماهای رژیم بعث عراق با پرتاب چندین موشک به محلات مسکونی، باعث شهادت ده‌ها شهروند و مجروح شدن عده زیادی شدند.