۵ جت جنگنده برتر جهان از نظر نرخ اوج‌گیری؛ از Su-27 Flanker تا F-22 Raptor

انرژی برای یک خلبان جنگنده در گرماگرم نبرد با یک هواپیمای جنگی دیگر، اهمیتی در حد مرگ و زندگی دارد و در یک داگ‌فایت، ارتفاع همان انرژی بالقوه محسوب می‌شود. در نبردهای هوایی مدرن، ارتفاع مانند یک باتری عمل می‌کند؛ هرچه بیشتر داشته باشید، گزینه‌های بیشتری برای پیروزی خواهید داشت. جت‌هایی مانند Sukhoi Su-27 Flanker می‌توانند در کمی بیش از یک دقیقه به ارتفاع ۵۰,۰۰۰ فوتی (۱۵,۲۴۰ متر) برسند، درحالی‌که Lockheed Martin F-22 Raptor می‌تواند در جریان یک اوج‌گیری چرخیده و از استراتوسفر با دشمن خود درگیر شود.

این هواپیماها همگی می‌توانند با سرعتی برابر با دو برابر سرعت صوت یا بیشتر پرواز کنند و برخی از آن‌ها به‌لطف فناوری پنهان‌کاری نسل پنجم حتی از دید رادار نیز مخفی بمانند. بااین‌حال، در بسیاری از موارد، سرعت رسیدن به ارتفاع و انرژی عمودی، معیار نهایی آزادی عمل یک هواپیما و در نتیجه مرگبار بودن آن در آسمان است.

۵- Sukhoi Su-27 Flanker

نرخ اوج‌گیری: ۱۷,۹۸۳ متر در دقیقه

Flanker جنگنده‌ای بود که رقابت برای برتری در سرعت عمودی و مانورپذیری را آغاز کرد. درحالی‌که سایر جت‌های این فهرست از نسل‌های بعدی یا رقبای آن هستند، Su-27 اولین هواپیمایی بود که نشان داد یک جنگنده سنگین برتری هوایی همچنان می‌تواند با چابکی یک جت سبک آکروباتیک پرواز کند. این هواپیما در دهه ۱۹۸۰، ۲۷ رکورد جهانی ثبت کرد، از جمله رسیدن به ارتفاع حدود ۱۵,۲۴۰ متری (۵۰,۰۰۰ فوت) تنها در ۷۰ ثانیه.

Su-27 نخستین هواپیمایی بود که مانور معروف Pugachev’s Cobra را با موفقیت اجرا کرد. در این تکنیک داگ‌فایت، Flanker باید دماغه خود را تا زاویه حمله ۱۲۰ درجه بالا ببرد، بدون آنکه دچار استال شده یا کنترلش را از دست بدهد. در یک صعود عمودی، خلبان هواپیما را به سمت دشمن هدایت می‌کند و هم‌زمان شتاب رو به بالا را حفظ می‌کند و در نتیجه، برتری انرژی بسیار زیادی در نبرد به‌دست می‌آورد.

Flanker با طراحی بدنه-بال یکپارچه ساخته شده که حتی بدنه نیز نیروی لیفت تولید می‌کند، نه فقط بال‌ها. این ویژگی به آن اجازه می‌دهد در هنگام اوج‌گیری، صرفاً با تکیه بر آیرودینامیک خود بهتر از F-15 به ارتفاع صعود کند. همچنین این جنگنده روسی دارای ظرفیت سوخت داخلی بسیار بالایی است تا از ایجاد اصطکاک ناشی از مخازن سوخت خارجی جلوگیری کند و بدون افت عملکردی که معمولاً سایر جت‌ها با مخازن خارجی تجربه می‌کنند، به‌سرعت به ارتفاع برسد.

این جنگنده روسی الگویی است که تمام جنگنده‌های فوق‌مانورپذیر مدرن روسی بر اساس آن ساخته شده‌اند. این هواپیما از نازل‌های تغییر بردار رانش پیشرفته مانند Su-57 یا MiG-35 استفاده نمی‌کند، بلکه به ناپایداری ذاتی خود متکی است. این هواپیما به‌طور طبیعی ناپایدار است و توسط سیستم پیچیده پرواز با سیم در پرواز کنترل می‌شود. تمایل ذاتی آن به گردش و صعود، ویژگی‌ خاصی است که در نسل‌های بعدی فلنکر با فناوری‌های پیشرفته‌تر تکامل یافته است.

۴- Boeing F-15EX Eagle II

نرخ اوج‌گیری: ۱۸,۲۸۸ متر در دقیقه

F-15 که در دهه ۱۹۷۰ توسط مک‌دانل داگلاس و با فلسفه «حتی نیم کیلو برای مأموریت هوا به زمین نه» طراحی شد، موفق‌ترین سابقه رزمی را در میان جنگنده‌های برتری هوایی دارد. Eagle رویکرد متفاوتی برای دستیابی به سرعت عمودی بالا دارد، زیرا به نسل قدیمی‌تری از طراحی جنگنده متعلق است.

در سبک کاملاً آمریکایی، F-15EX را می‌توان یک «خودروی زمخت سنگین» دانست که در برابر جنگنده‌های فوق‌چابک این فهرست قرار می‌گیرد. این هواپیما بر پایه سازه‌ای ساخته شده که عملاً برای شکستن رکوردهای جهانی طراحی شده است. در دهه ۱۹۷۰، نسخه‌ای سبک‌سازی‌شده از F-15 با نام Streak Eagle توانست در کمی بیش از ۳ دقیقه به ارتفاع ۳۰,۰۰۰ متر برسد و رکورد صعود موشک‌های برنامه Apollo را بشکند.

F-15EX این میراث را در آزمایش‌ها ادامه داده و از دو موتور قدرتمند GE F110-129 استفاده می‌کند که هرکدام ۱۳,۱۵۴ کیلوگرم رانش تولید می‌کنند و طبق گفته یکی از خلبانان آزمایشی، سرعتی نزدیک به ماخ ۳ را ممکن می‌سازند. این هواپیما در خدمت عملیاتی برای سرعت ماخ ۲.۵ تأیید شده و در خط مستقیم، به‌طور قابل‌توجهی سریع‌تر از F-22 یا Su-57 است که به‌دلیل پوشش‌های حساس پنهان‌کاری محدودیت دارند.

یکی از نقاط ضعف این هواپیما، نداشتن نازل تغییر بردار رانش است؛ موضوعی که باعث می‌شود نسبت به رقبای پیشرفته‌تر خود مانورپذیری کمتری داشته باشد. F-15EX در نبرد هوایی به‌دلیل توان حمل بار عظیم تا ۲۲ موشک هوا به هوا، جایگاه منحصربه‌فردی دارد. در نبردهای مدرن، این جنگنده معمولاً پشت سر F-22های پنهان‌کار پرواز می‌کند و با استفاده از نرخ اوج‌گیری بالا، به ارتفاع زیاد رسیده و موشک‌های دوربرد را به‌سمت اهدافی که توسط جنگنده‌های پنهان‌کار شناسایی شده‌اند، شلیک می‌کند.

۳- Lockheed Martin F-22 Raptor

نرخ اوج‌گیری: ۱۸,۸۹۸ متر در دقیقه

با وجود اینکه Raptor در این فهرست رتبه اول نرخ اوج‌گیری را به‌دست نمی‌آورد، اما در حوزه نسبت رانش به وزن در میان تمام جت‌های این فهرست بهتر است. نسبت ۱.۲۵ به این معناست که می‌تواند در یک صعود عمودی ۹۰ درجه شتاب بگیرد، قابلیتی که تقریباً در هیچ جنگنده دیگری دیده نمی‌شود و حتی می‌تواند با دماغه‌ای کاملاً رو به بالا دیوار صوتی را بشکند. همچنین اف-۲۲ به نازل‌های تغییر بردار رانش دوبعدی مجهز است که به‌طور خاص برای حفظ کنترل کامل خلبان در سقف پروازی بالا طراحی شده‌اند؛ جایی که هوا آن‌قدر رقیق است که سطوح کنترلی سنتی کارآیی کمتری دارند.

F-22 Raptor معادلات را تغییر داده است، زیرا نشان داده یک هواپیمای پنهان‌کار که پیش‌تر به‌دلیل طراحی جعبه‌ای، کند و کم‌تحرک تصور می‌شد، می‌تواند از نظر مانورپذیری از همه جنگنده‌های دیگر پیشی بگیرد. موتورهای F119 آن دارای نازل‌های تغییر بردار رانش دوبعدی هستند که با کامپیوتر پرواز هماهنگ عمل می‌کنند. حتی زمانی که بال‌ها نیروی لیفت تولید نکنند، موتور می‌تواند دم هواپیما را حرکت دهد و به خلبان اجازه دهد پس از واماندگی (استال) نیز مانورهای پیچیده‌ای انجام دهد.

Raptor انجام مانورهایی که پیش‌تر تقریباً غیرممکن بودند، مانند Power Loop یا J-Turn، را برای خلبانان عملیاتی ایمن و تکرارپذیر کرد. این موضوع سبک جدیدی از داگ‌فایت مبتنی بر توقف و شروع مجدد را ممکن ساخت که تنها به‌لطف فناوری‌های نوین امکان‌پذیر شد. جنگنده‌هایی مانند Sukhoi Su-27 Flanker پیش از F-22 قادر به اجرای مانور کبرا بودند، اما پنهان‌کار نبودند. با درنظر گرفتن عملکرد برتر در ارتفاع بالا، این جنگنده به‌نوعی شکارچی رأس هرم قدرت هوایی جهان محسوب می‌شود.

۲- Mikoyan-Gurevich MiG-35 Fulcrum-F

نرخ اوج‌گیری: ۱۹,۸۱۲ متر در دقیقه

درحالی‌که F-22 و Sukhoi Su-57 Felon به‌خاطر پنهان‌کاری شناخته می‌شوند، MiG-35 با هدف تبدیل‌شدن به یک جنگنده «انرژی‌محور» طراحی شده است. این هواپیما از ابتدا برای تسلط بر شاخص «سرعت رسیدن به ارتفاع» ساخته شد و از ترکیب بدنه‌ای سبک و موتورهای قدرتمند برای برتری در نبردهای عمودی استفاده می‌کند. MiG-35 نسخه تکامل‌یافته MiG-29 است که به نسبت رانش به وزن و سرعت اوج‌گیری بالا شهرت دارد. نسخه جدید با کاهش وزن و استفاده از موتورهای RD-33MK با حدود ۱۰ درصد قدرت بیشتر، عملکرد بهتری ارائه می‌دهد.

MiG-35 ممکن است پنهان‌کار نباشد، اما برخلاف F-22 از نازل‌های تغییر بردار رانش سه‌بعدی بهره می‌برد که مانورپذیری فوق‌العاده‌ای مشابه Raptor به آن می‌دهد. این نازل‌ها می‌توانند در هر جهت حرکت کنند و امکان انجام مانورهایی شبیه هلیکوپتر را فراهم می‌کنند، مانند چرخش درجا هنگام حرکت رو به جلو یا معلق ماندن روی دم با سرعت نزدیک به صفر. این جنگنده برخلاف نسل پنجم که نقش «تک‌تیرانداز» در نبرد هوایی دارند، بیشتر به‌عنوان رهگیر دفاع نقطه‌ای طراحی شده است.

نرخ اوج‌گیری بالای MiG-35، همانند اسکادران‌های آماده‌باش فوری در نیروهای مشترک ناتو، برای سناریوهای واکنش سریع طراحی شده است. این جنگنده می‌تواند از باندی کوتاه برخاسته و در مدت چند ثانیه به ارتفاع بالا برای مقابله با بمب‌افکن یا پهپاد دشمن برسد. MiG-35 نشان داد مانورپذیری فوق‌العاده فقط مختص جنگنده‌های پنهان‌کار بسیار گرانقیمت نیست و فناوری پس از واماندگی را به پلتفرمی ارزان‌تر در کلاس نسل ۴.۵ آورد، هرچند در این مسیر برد بلند و پنهان‌کاری را فدای سرعت صعود انفجاری کرده است.

۱- Sukhoi Su-57 Felon

نرخ اوج‌گیری: ۲۱,۶۴۱ متر در دقیقه

Su-57 اوج طراحی جنگنده‌های روسی به‌شمار می‌رود. این هواپیما همانند F-22 از ترکیب پنهان‌کاری و مانورپذیری فوق‌العاده بهره می‌برد، اما مطابق سنت مهندسی روسی، عملکرد را به سطحی افراطی رسانده است. برخلاف F-15EX یا Su-27، این جنگنده از نازل‌های تغییر بردار رانش سه‌بعدی استفاده می‌کند که به آن اجازه می‌دهد حتی در سرعت‌های پایین، دماغه خود را کاملاً رو به بالا نگه دارد، جایی که بال‌ها دیگر نیروی لیفت کافی تولید نمی‌کنند.

ناوگان Su-57 اخیراً به موتورهای جدید Izdeliye 177 ارتقا یافته که توان سوپرکروز و نسبت رانش به وزن بهتری نسبت به موتورهای قبلی AL-41F1 دارند. با این موتورها، نسبت رانش به وزن به بیش از ۱.۳۴ می‌رسد و هواپیما می‌تواند حتی در صعود عمودی ۹۰ درجه و با محفظه کامل تسلیحات داخلی نیز شتاب بگیرد. در چنین شرایطی، Su-57 می‌تواند مانورهایی انجام دهد که سایر جنگنده‌ها را دچار واماندگی می‌کند و برتری بزرگی در کسب موقعیت ارتفاعی در داگ‌فایت به‌دست آورد.

بااین‌حال، Felon نمی‌تواند همیشه از این عملکرد حداکثری استفاده کند، زیرا ممکن است به ویژگی‌های دیگر مانند پنهان‌کاری آسیب بزند. صعود سریع با سرعت‌های بالا فشار حرارتی و ساختاری زیادی ایجاد می‌کند و به‌دلیل استفاده از پوشش‌های حساس پنهان‌کاری و مواد کامپوزیتی، خلبانان ناچارند در استفاده از این توان محدودیت‌هایی را رعایت کنند. موتورهای جدید همچنین با نازل‌های دندانه‌دار طراحی شده‌اند تا ردپای حرارتی و راداری را کاهش داده و ویژگی پنهان‌کاری کلی هواپیما را بهبود دهند.