در آستانه دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا و همزمان با اعزام تیم مذاکرهکننده ایرانی به ژنو، حضور محمود نبویان، نماینده تهران و نایبرئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، در یک برنامه زنده شبکه خبر به یکی از جنجالیترین اتفاقات سیاسی و رسانهای روزهای اخیر تبدیل شد.
ماجرا از جایی آغاز شد که نبویان در این برنامه به قرائت بخشهایی از مکاتبات و اسناد طبقهبندیشده مرتبط با روند مذاکرات پرداخت و مدعی شد این اسناد حاوی دیدگاهها و نظرات آیتالله سید مجتبی خامنهای درباره مذاکرات ایران و آمریکا هستند.
اظهارات او اما تنها دقایقی روی آنتن دوام آورد و برنامه پیش از پایان سخنانش متوقف شد. ساعاتی بعد نیز صداوسیما با انتشار اطلاعیهای رسمی، ضمن فاصله گرفتن از اظهارات مطرحشده، آن را مصداق تخلف قانونی و مستوجب پیگرد قضایی دانست.
نبویان در شبکه خبر چه گفت؟
محمود نبویان که از اعضای ارشد جبهه پایداری و از منتقدان سرسخت مذاکرات با آمریکا محسوب میشود، در برنامه زنده شبکه خبر مدعی شد به مجموعهای از نامهها و مکاتبات محرمانه میان آیتالله مجتبی خامنهای، شورای عالی امنیت ملی و مسئولان مذاکرهکننده دسترسی دارد.
این نماینده مجلس مدعی شد که آمریکا در مرحله نخست، طرحی ۱۵ مادهای را از طریق پاکستان به ایران ارائه کرده بود که به گفته او از سوی رهبر جمهوری اسلامی رد شد. او در ادامه گفت پس از رد این پیشنهاد، مقامهای ایرانی طرحی ۱۷ مادهای تهیه کردند و آن را برای آیتالله مجتبی خامنهای فرستادند. به روایت نبویان، رهبر جمهوری اسلامی در حاشیه این طرح، پاسخی سهصفحهای نوشت.
نبویان مدعی شد این پاسخ در ۱۵ فروردین نوشته شده و در آن، اصل مذاکره با آمریکا با رعایت ۱۱ شرط «بلامانع» دانسته شده بود. او همچنین گفت سفر هیئت ایرانی به پاکستان در ۲۱ فروردین انجام شد؛ یعنی شش روز پس از آنکه به ادعای او این نظر صادر شده بود.
به گفته نبویان، یکی از محورهای اصلی این شروط آن بود که پرونده هستهای نباید محور مذاکره قرار بگیرد. او مدعی شد رهبر جمهوری اسلامی تأکید کرده بود گفتوگوها باید بر موضوعاتی مانند حاکمیت ایران بر تنگه هرمز، دریافت عوارض از کشتیهای عبوری، آزادسازی اموال بلوکهشده، رفع تحریمها و دریافت غرامت متمرکز باشد.
نبویان همچنین ادعا کرد آیتالله مجتبی خامنهای خواستار آغاز فوری دریافت عوارض از تنگه هرمز شده و تأکید کرده بود درآمد حاصل از این عوارض باید به خانوادههای شهدا و شهروندانی اختصاص یابد که اموالشان در جریان جنگ آسیب دیده است.
او در بخش دیگری از سخنان خود گفت در طرح ۱۷ مادهای ارائهشده به رهبری، تضمین معتبری برای اجرای تعهدات طرف مقابل وجود نداشته است. به گفته نبویان، مذاکرهکنندگان ایرانی که محمدباقر قالیباف در رأس آنها قرار داشته، تضمین شورای امنیت سازمان ملل را مطرح کرده بودند، اما رهبری در پاسخ گفته بود شورای امنیت تضمین قابل اعتمادی نیست و تجربه برجام این موضوع را نشان داده است.
ادعای دستور توقف مذاکرات
مهمترین بخش اظهارات نبویان مربوط به ادعای او درباره مخالفت رهبر جمهوری اسلامی با نتیجه مذاکرات پاکستان بود. او گفت پس از این مذاکرات، آیتالله مجتبی خامنهای در نامهای دوصفحهای خطاب به مذاکرهکنندگان، از آنها پرسیده است چرا شروط تعیینشده رعایت نشده است.
نبویان این جمله را نیز به رهبر جمهوری اسلامی نسبت داد: «آنچه در مذاکرات پاکستان رقم خورده، با آنچه قرار بود انجام شود و شرط مشروعیت مذاکرات بود، تفاوت اساسی دارد.»
او سپس مدعی شد آیتالله مجتبی خامنهای دستور توقف مذاکرات را صادر کرده است. به گفته نبویان، در این نامه دو بار تأکید شده بود که تیم ایرانی حق مذاکره درباره موضوع هستهای را ندارد و مذاکرات باید صرفاً بر پایان جنگ، دریافت غرامت و تأمین منافع اقتصادی ایران متمرکز باشد.
نبویان همچنین مدعی شد رهبری تأکید کرده ایران برای مذاکره «نه عجله دارد و نه اجبار». او در ادامه گفت شورای عالی امنیت ملی پس از این نامه، نکاتی را مطرح کرده و آیتالله مجتبی خامنهای نیز در پاسخ دیگری به تاریخ چهارم اردیبهشت نوشته است که ایران در پرونده هستهای یا باید به پیروزی برسد و آمریکا حق غنیسازی اورانیوم را به رسمیت بشناسد، یا موضوع هستهای برای همیشه از دستور کار مذاکرات خارج شود.
او در ادامه، با لحنی انتقادی به مقامهایی اشاره کرد که گفتهاند مذاکرات با مجوز انجام شده و روایت خود را نشانهای از نادرستی این ادعا دانست.
ادعاهای نبویان درباره تنگه هرمز
نبویان بخش دیگری از سخنان خود را به موضوع تنگه هرمز اختصاص داد. او مدعی شد رهبر جمهوری اسلامی چندین بار بر حاکمیت ایران بر تنگه هرمز و دریافت عوارض از کشتیهای عبوری تأکید کرده و گفته است اگر آمریکا میخواهد فشار از گلویش برداشته شود، باید پیششرطهایی را بپذیرد که در رأس آنها پرداخت غرامت قرار دارد.
به روایت نبویان، در یکی از نامهها از مقامهای شورای عالی امنیت ملی خواسته شده بود «انحصار مدیریت تنگه هرمز» را در اختیار بگیرند.
نبویان همچنین گفت در نامه مورد اشاره تأکید شده بود دریافت مجوز برای اخذ عوارض از تنگه هرمز نباید درگیر پیچیدگیهای اداری شود. او این بخش را چنین تفسیر کرد که برای دریافت عوارض از کشتیهای عبوری، حتی نیازی به تصویب مجلس وجود ندارد.
قطع ناگهانی برنامه و حذف مصاحبه از آرشیو
در حالی که نبویان همچنان در حال بیان مطالب خود بود، پخش برنامه زنده شبکه خبر ناگهان متوقف شد. پس از پایان برنامه نیز ویدیوی کامل این گفتوگو از آرشیو رسمی صداوسیما حذف شد.
این اتفاق در فضای رسانهای بازتاب گستردهای پیدا کرد و بسیاری از کاربران و فعالان سیاسی درباره علت قطع برنامه و حذف مصاحبه گمانهزنی کردند.
رسانههایی مانند انتخاب گزارش دادند که بخشی از سخنان نبویان به دلیل اشاره به اسناد دارای طبقهبندی بالا و مکاتبات محرمانه مسئولان عالی کشور از ادامه پخش بازمانده است.
واکنش رسمی صداوسیما و استعفای یکی از مدیران شبکه خبر
ساعاتی پس از انتشار گسترده ویدیوهای این برنامه، روابط عمومی معاونت سیاسی صداوسیما اطلاعیهای صادر کرد.
در این اطلاعیه آمده است:
اظهارات یک نماینده مجلس دعوتشده به برنامه امروز زنده این شبکه و اشاره ناقص و مخدوش وی به برخی اسناد دارای طبقهبندی و مکاتبات مسئولان عالی کشور، مصداق تخلف قانونی و مستوجب پیگرد قضایی است و سازمان صداوسیما پیگیریهای لازم را در این خصوص در دستور کار قرار میدهد.
صداوسیما همچنین اعلام کرد شبکه خبر بابت آنچه «بیتوجهی مهمان برنامه به قواعد اخلاقی و الزامات آنتن زنده» خوانده شده، متأسف است.
در بخش دیگری از این اطلاعیه تأکید شد که مدیریت شبکه خبر ضمن پذیرش استعفای مدیرکل مربوطه، برخوردهای انضباطی لازم را نیز در دستور کار قرار داده است.
واکنش نبویان پس از جنجال رسانهای
محمود نبویان پس از قطع برنامه، در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس به این اتفاق واکنش نشان داد.
او نوشت:
امروز در شبکه خبر در مورد چرایی مخالفت رهبری با تفاهم یادداشت ایران و آمریکا مشغول بیان دیدگاه رهبری بودم که به صورت ناقص رها شد. بخش مهم آن بررسی متن یادداشت تفاهم بود که علت مخالفت رهبری را بیشتر آشکار میکرد.
نبویان در این پیام نه تنها از سخنان خود عقبنشینی نکرد، بلکه تأکید کرد بخش مهمی از توضیحاتش فرصت پخش پیدا نکرده است.
ابهام درباره دسترسی به اسناد محرمانه و اهمیت ماجرا
یکی از مهمترین پرسشهایی که پس از این ماجرا مطرح شد، نحوه دسترسی نبویان به اسناد دارای طبقهبندی بالا بود.
منتقدان میپرسند یک نماینده مجلس چگونه به مکاتباتی که از آنها با عنوان اسناد «بهکلی سری» یاد میشود دسترسی پیدا کرده و بر چه اساسی بخشی از محتوای آنها را در یک برنامه زنده تلویزیونی مطرح کرده است.
تاکنون توضیح رسمی درباره نحوه دسترسی او به این اسناد منتشر نشده و هیچ نهاد رسمی نیز در این باره اظهار نظر نکرده است.
اهمیت این اتفاق تنها به افشای احتمالی بخشی از اسناد محرمانه محدود نمیشود. زمان طرح این اظهارات نیز مورد توجه قرار گرفته است؛ زیرا همزمان با اعزام تیم مذاکرهکننده ایران به ژنو و در شرایطی مطرح شد که بحث درباره توافق احتمالی میان تهران و واشنگتن به یکی از مهمترین موضوعات سیاسی کشور تبدیل شده است.
از همین رو برخی تحلیلگران معتقدند انتشار این مطالب میتواند بر فضای سیاسی پیرامون مذاکرات تأثیرگذار باشد؛ موضوعی که واکنش سریع و کمسابقه صداوسیما نیز بر حساسیت آن افزود.
بدون نظر