استیون هاوکینگ، فیزیکدان و کیهانشناس مشهور بریتانیایی، به دلیل ابتلا به نوعی بیماری نورون حرکتی به نام ALS یا اسکلروز جانبی آمیوتروفیک بهتدریج دچار فلج شد. این بیماری اعصاب کنترلکننده عضلات ارادی بدن را تخریب میکند و به مرور توانایی حرکت، راه رفتن، حرف زدن، بلعیدن و حتی تنفس را از بیمار میگیرد. هاوکینگ در ۲۱ سالگی، زمانی که دانشجوی دکتری در دانشگاه کمبریج بود، با این بیماری تشخیص داده شد.
پزشکان در ابتدا تصور میکردند او فقط چند سال دیگر زنده میماند، اما هاوکینگ برخلاف انتظارها بیش از پنج دهه با این بیماری زندگی کرد. او بهتدریج توان راه رفتن، حرکت دادن دستها و صحبت کردن طبیعی را از دست داد، اما ذهن و فعالیت علمیاش را حفظ کرد و با کمک ویلچر، دستگاه سخنگو و فناوریهای ارتباطی به یکی از مشهورترین دانشمندان جهان تبدیل شد.
بیماری استیون هاوکینگ چه بود؟
بیماری استیون هاوکینگ نوعی بیماری عصبی پیشرونده بود که با نام ALS یا اسکلروز جانبی آمیوتروفیک شناخته میشود. این بیماری در گروه بیماریهای نورون حرکتی قرار دارد و به همین دلیل در بریتانیا بیشتر از آن با عنوان بیماری نورون حرکتی یا MND یاد میشود. در آمریکا نیز همین بیماری اغلب با نام ALS یا بیماری لو گریگ شناخته میشود؛ نامی که به دلیل ابتلای لو گریگ، بازیکن مشهور بیسبال، رواج پیدا کرد.
در این بیماری، سلولهای عصبی که پیامهای حرکتی را از مغز و نخاع به عضلات میرسانند، بهتدریج آسیب میبینند و از کار میافتند. وقتی این پیامها به عضلات نرسد، عضلهها ضعیف میشوند، تحلیل میروند و در نهایت فرد کنترل ارادی بخشهای مختلف بدن خود را از دست میدهد.
استیون هاوکینگ از چه سنی بیمار شد؟
نشانههای بیماری هاوکینگ در دوران جوانی ظاهر شد. او در اواخر دوران تحصیل در آکسفورد متوجه شد که حرکاتش مثل قبل نیست. گاهی زمین میخورد، در انجام بعضی کارهای ساده دچار مشکل میشد و اطرافیانش متوجه تغییراتی در راه رفتن و حرف زدن او شدند.
پس از ورود به کمبریج برای ادامه تحصیل در مقطع دکتری، علائم جدیتر شد. گفتار او کمی نامفهوم شده بود و ضعف حرکتی بیشتر خودش را نشان میداد. سرانجام در سال ۱۹۶۳، زمانی که تنها ۲۱ سال داشت، پزشکان بیماری نورون حرکتی را در او تشخیص دادند.
در آن زمان به او گفته شد احتمالاً فقط دو سال دیگر زنده میماند. اما روند بیماری هاوکینگ بسیار کندتر از موارد معمول پیش رفت و همین موضوع زندگی او را به یکی از استثناییترین نمونهها در تاریخ بیماری ALS تبدیل کرد.
ALS چگونه باعث فلج شدن بدن میشود؟
برای فهمیدن اینکه چرا استیون هاوکینگ فلج شد، باید نقش نورونهای حرکتی را بشناسیم. نورونهای حرکتی سلولهای عصبی خاصی هستند که فرمان حرکت را از مغز و نخاع به عضلات میرسانند. هر حرکت ارادی، از راه رفتن و بلند کردن دست گرفته تا حرف زدن و بلعیدن، به عملکرد همین نورونها وابسته است.
در بیماری ALS، این نورونها بهتدریج تخریب میشوند. وقتی نورون حرکتی از بین میرود، عضلهای که به آن وابسته است دیگر پیام کافی دریافت نمیکند. ابتدا عضله ضعیف میشود، سپس تحلیل میرود و در مراحل پیشرفته، کنترل آن از دست میرود.
به همین دلیل، بیمار ممکن است ابتدا با علائمی مثل ضعف دست یا پا، گرفتگی عضلات، زمین خوردن، کند شدن حرکات یا تغییر در صدا و گفتار روبهرو شود. با پیشرفت بیماری، توان راه رفتن، نوشتن، حرف زدن، غذا خوردن و تنفس هم تحت تأثیر قرار میگیرد.
چرا ذهن استیون هاوکینگ از کار نیفتاد؟
یکی از نکات مهم درباره بیماری هاوکینگ این است که ALS عمدتاً سیستم حرکتی بدن را درگیر میکند. یعنی بیماری بیشتر روی اعصابی اثر میگذارد که مسئول حرکت عضلات ارادی هستند. به همین دلیل، در بسیاری از بیماران، توانایی فکر کردن، درک کردن، دیدن، شنیدن و حس کردن مثل قبل باقی میماند.
در مورد استیون هاوکینگ نیز همین اتفاق افتاد. بدن او بهتدریج توان حرکت را از دست داد، اما توانایی ذهنی، حافظه، قدرت تحلیل و خلاقیت علمیاش باقی ماند. او حتی پس از آنکه دیگر نمیتوانست بنویسد یا حرف بزند، کار علمی خود را ادامه داد و از روشهای ذهنی و تصویری برای فکر کردن به معادلات و مفاهیم پیچیده کیهانشناسی استفاده کرد.
هاوکینگ هرگز ضریب هوشی خود را فاش نکرد ولی باورها بر این است که ضریب هوشی استیون هاوکینگ ۱۶۰ بوده است. این عدد در طبقهبندی «نابغه» قرار میگیرد و ۰.۰۰۳ درصد مردم چنین ضریب هوشی دارند.
البته در سالهای اخیر پژوهشها نشان دادهاند که برخی بیماران ALS ممکن است تغییرات شناختی یا رفتاری هم تجربه کنند.
استیون هاوکینگ چه زمانی توان راه رفتن را از دست داد؟
بیماری هاوکینگ بهتدریج پیشرفت کرد. در سالهای نخست، او هنوز میتوانست با کمک دیگران یا با استفاده از عصا و ابزار حمایتی حرکت کند. اما در اواخر دهه ۱۹۶۰ میلادی توان حرکتی او کاهش بیشتری پیدا کرد و به مرور به ویلچر نیاز پیدا کرد.
از آن زمان، ویلچر به بخشی ثابت از زندگی او تبدیل شد. با این حال، هاوکینگ تلاش کرد تا حد ممکن فعالیت علمی، تدریس، سفر و سخنرانی را ادامه دهد. او در دانشگاه کمبریج ماند، پژوهشهای مهم خود را در زمینه سیاهچالهها و کیهانشناسی ادامه داد و بعدها به چهرهای جهانی تبدیل شد.
چرا استیون هاوکینگ دیگر نمیتوانست حرف بزند؟
ناتوانی هاوکینگ در صحبت کردن فقط به دلیل فلج عمومی بدن نبود. ALS میتواند عضلات مربوط به گفتار، بلع و تنفس را هم درگیر کند. با پیشرفت بیماری، گفتار او نامفهومتر شد و توانایی حرف زدن طبیعی را بهتدریج از دست داد.
اما نقطه مهمتر در سال ۱۹۸۵ اتفاق افتاد. هاوکینگ در جریان سفری به سوئیس به ذاتالریه شدید مبتلا شد. وضعیت او بهقدری وخیم شد که پزشکان برای نجات جانش عمل تراکئوستومی انجام دادند؛ عملی که در آن راهی برای تنفس از طریق نای ایجاد میشود. پس از این عمل، هاوکینگ توانایی صحبت کردن طبیعی را بهطور کامل از دست داد.
از آن پس او با کمک دستگاه تولید گفتار یا دستگاه سخنگو و رایانه با دیگران ارتباط برقرار میکرد. در ابتدا با یک کلید دستی پیامها را انتخاب میکرد و بعدها، وقتی حرکت دستهایش محدودتر شد، از حرکت عضله گونه برای کنترل سیستم ارتباطی استفاده کرد.
چرا استیون هاوکینگ با وجود ALS اینقدر طولانی عمر کرد؟
بیشتر مبتلایان به ALS معمولاً چند سال پس از شروع علائم با پیشرفت شدید بیماری روبهرو میشوند. در بسیاری از موارد، بیماری طی سه تا پنج سال تواناییهای حیاتی فرد را بهشدت محدود میکند. اما استیون هاوکینگ پس از تشخیص بیماری در ۲۱ سالگی، حدود ۵۵ سال دیگر زندگی کرد. این مدت برای ALS بسیار نادر و استثنایی است.
علت دقیق این طول عمر شگفتانگیز هنوز بهطور کامل مشخص نیست. متخصصان چند عامل احتمالی را مطرح کردهاند. یکی از مهمترین آنها این است که بیماری هاوکینگ از نوع بسیار کندپیشرونده و زودرس بود. برخی بیماران جوانتر که ALS در آنها زودتر آغاز میشود، ممکن است روند کندتری نسبت به موارد معمول داشته باشند.
عامل دیگر، مراقبت پزشکی مداوم، حمایت خانواده و استفاده از فناوریهای کمکی بود. ویلچر پیشرفته، دستگاه تنفسی، مراقبتهای تخصصی و سیستم ارتباطی رایانهای به او کمک کرد با وجود محدودیت شدید جسمی، زندگی فعالتری داشته باشد. با این حال، پزشکان هنوز نمیتوانند با قطعیت بگویند چرا بیماری او تا این اندازه کند پیش رفت.
تفاوت بیماری هاوکینگ با فلج نخاعی چیست؟
بسیاری از افراد تصور میکنند فلج شدن فقط به دلیل آسیب نخاعی یا تصادف رخ میدهد، اما فلج هاوکینگ از نوع دیگری بود. در فلج نخاعی، معمولاً آسیب فیزیکی به نخاع باعث قطع ارتباط مغز با بخشهایی از بدن میشود. اما در ALS، مشکل اصلی تخریب تدریجی نورونهای حرکتی است.
در بیماری هاوکینگ، بدن او سالم به نظر میرسید، اما پیامهای عصبی لازم برای حرکت عضلات بهتدریج از بین میرفتند. به همین دلیل، عضلات بدون استفاده و بدون فرمان عصبی، ضعیف و تحلیلرفته شدند.
استیون هاوکینگ چگونه با وجود فلج کار علمی میکرد؟
هاوکینگ پس از کاهش توان حرکتی، روش کار خود را تغییر داد. وقتی دیگر نمیتوانست مثل گذشته بنویسد، بسیاری از محاسبات و تصویرسازیهای علمی را در ذهن انجام میداد. او مفاهیم پیچیده ریاضی و فیزیکی را بیشتر به شکل هندسی و تصویری در ذهن دنبال میکرد.
دستگاه ارتباطی او نیز نقش مهمی در ادامه کارش داشت. هاوکینگ با انتخاب کلمات از روی صفحه رایانه، جمله میساخت و سپس دستگاه آنها را با صدای مصنوعی پخش میکرد. این صدای ماشینی بعدها به بخشی از هویت عمومی او تبدیل شد.
جمعبندی؛ علت فلج شدن استیون هاوکینگ چه بود؟
استیون هاوکینگ به دلیل ابتلا به بیماری ALS یا بیماری نورون حرکتی فلج شد. این بیماری بهتدریج سلولهای عصبی کنترلکننده عضلات ارادی را از بین برد و باعث شد او توان راه رفتن، حرکت کردن، صحبت کردن و بسیاری از کارهای روزمره را از دست بدهد.
با این حال، ذهن او همچنان فعال ماند و هاوکینگ توانست با کمک فناوری و مراقبت پزشکی، دههها پس از تشخیص بیماری به کار علمی ادامه دهد. طول عمر او با ALS یکی از موارد استثنایی پزشکی بود و هنوز هم پزشکان علت دقیق کند بودن روند بیماریاش را به طور کامل نمیدانند. نام هاوکینگ امروز نه فقط با سیاهچالهها و کیهانشناسی، بلکه با مقاومت در برابر یکی از سختترین بیماریهای عصبی جهان نیز گره خورده است.
بدون نظر