عربستان در صدر شاخص توسعه دیجیتال جهان در سال ۲۰۲۶ + اینفوگرافی و جایگاه ایران

نکات کلیدی:

• عربستان سعودی در شاخص توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات ۲۰۲۶ در رتبه نخست قرار دارد و امارات متحده عربی پس از آن قرار گرفته است.
• اروپا به‌طور مداوم از سطح اتصال بالایی برخوردار است؛ به‌طوری که ۳۵ اقتصاد از ۴۲ اقتصاد این منطقه در داده‌ها امتیاز ۹۰ یا بالاتر کسب کرده‌اند.
• شکاف‌های بزرگی همچنان در مناطق مختلف وجود دارد؛ به‌ویژه در آسیا و اقیانوسیه و کشورهای عربی.

اتصال دیجیتال اکنون بر همه‌چیز، از تجارت و آموزش گرفته تا دسترسی به خدمات عمومی، تأثیر می‌گذارد. بااین‌حال، توانایی اتصال به اینترنت و استفاده مؤثر از این ارتباط همچنان در نقاط مختلف جهان تفاوت زیادی دارد.

این نمودار ۱۵۹ اقتصاد را بر اساس شاخص توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات (IDI) اتحادیه بین‌المللی مخابرات (ITU) در سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهد. این گزارش در ژوئن ۲۰۲۶ منتشر شده و شاخص‌های زیربنایی آن عمدتاً منعکس‌کننده داده‌های سال ۲۰۲۴ هستند.

شاخص توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات چه چیزی را اندازه‌گیری می‌کند؟

شاخص IDI میزان پیشرفت کشورها به سمت «اتصال همگانی و معنادار» را اندازه‌گیری می‌کند. این شاخص ۱۰ معیار را در دو محور اصلی در بر می‌گیرد: اتصال همگانی و اتصال معنادار. این معیارها شامل دسترسی و استفاده از اینترنت، پوشش شبکه، میزان مصرف داده و مقرون‌به‌صرفه بودن خدمات هستند.

جدول زیر امتیاز IDI تمامی ۱۵۹ اقتصاد را بر اساس گزارش ۲۰۲۶ اتحادیه بین‌المللی مخابرات نشان می‌دهد.

فراتر از کشورهای حوزه خلیج فارس، استونی با امتیاز ۹۸.۵ بالاترین رتبه را در اروپا دارد و فنلاند با امتیاز ۹۸.۴ پس از آن قرار گرفته است. ایالات متحده با امتیاز ۹۷.۹ در رتبه نهم مشترک جهان قرار دارد و بالاترین امتیاز را در میان اقتصادهای قاره آمریکا به خود اختصاص داده است؛ درحالی‌که امتیاز کانادا ۸۹.۹ است.

اقتصادهای خلیج فارس در میان ۱۰ رتبه نخست

پنج مورد از ۱۰ امتیاز بالای این داده‌ها متعلق به اقتصادهای خاورمیانه است: عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کویت، قطر و بحرین. دو امتیاز عربستان سعودی در محورهای اصلی IDI نیز بسیار بالا هستند؛ این کشور در بخش اتصال همگانی امتیاز کامل ۱۰۰ و در بخش اتصال معنادار امتیاز ۹۹.۶ را به دست آورده است.

بااین‌حال، تصویر در کل منطقه کشورهای عربی بسیار یکدست نیست. اتحادیه بین‌المللی مخابرات میانگین منطقه‌ای ۷۸ را محاسبه کرده است؛ درحالی‌که امتیاز اقتصادهای این منطقه از نزدیکی بالاترین سطح شاخص تا تنها ۳۷ متغیر است. این موضوع نشان می‌دهد حتی میان اقتصادهای همسایه نیز میزان دسترسی به شبکه، پذیرش خدمات و مقرون‌به‌صرفه بودن آن‌ها می‌تواند تفاوت چشمگیری داشته باشد.

شکاف گسترده دیجیتال در آسیا

آسیا و اقیانوسیه نمونه دیگری از این تضاد چشمگیر را ارائه می‌کنند. هنگ‌کنگ و سنگاپور هر دو امتیاز ۹۷.۹ را به دست آورده‌اند، درحالی‌که کره جنوبی ۹۵.۵ و مالزی ۹۵.۳ امتیاز دارند. بااین‌حال، اتحادیه بین‌المللی مخابرات از وجود شکافی ۶۲ امتیازی میان اقتصادهای دارای بالاترین و پایین‌ترین امتیاز در این منطقه خبر می‌دهد.

ایران در این رتبه‌بندی در جایگاه ۶۷ جهان قرار گرفته است.

شهرنشینی، زیرساخت‌ها و سطح درآمد همگی در ایجاد این تفاوت‌ها نقش دارند. پژوهش‌های قبلی اتحادیه بین‌المللی مخابرات نیز تفاوت‌های منطقه‌ای قابل‌توجهی را در زمینه استفاده از اینترنت، مالکیت تلفن همراه و مقرون‌به‌صرفه بودن اینترنت پهن‌باند نشان داده‌اند. با گسترش تجارت دیجیتال، این شکاف‌های ارتباطی می‌توانند بر مشارکت در توافق‌های تجارت دیجیتال و اقتصاد دیجیتال گسترده‌تر نیز تأثیر بگذارند.

در همین حال، آسیا در مرکز رونق جهانی مراکز داده قرار دارد؛ زیرا افزایش استفاده از خدمات ابری و بارهای کاری مرتبط با هوش مصنوعی، تقاضا برای زیرساخت‌های دیجیتال را افزایش داده است. مراکز اقتصادی جنوب شرق آسیا مانند مالزی، اندونزی و تایلند نیز هم‌زمان با گسترش فعالیت اپراتورها فراتر از بازارهای باسابقه‌ای مانند سنگاپور، در حال جذب سرمایه‌گذاری هستند.

اتصال فقط دسترسی به اینترنت نیست

در سطح جهان، میانگین امتیاز IDI برابر با ۷۹ است؛ ۵۹ اقتصاد امتیازی بین ۹۰ تا ۱۰۰ دارند و امتیاز ۱۵ اقتصاد نیز کمتر از ۵۰ است. سطح درآمد همچنان ارتباط نزدیکی با توسعه دیجیتال دارد؛ میانگین امتیاز از ۴۲ در اقتصادهای کم‌درآمد تا ۹۳ در اقتصادهای پردرآمد متغیر است.

این شاخص البته محدودیت‌هایی نیز دارد. در حال حاضر نفوذ اینترنت پهن‌باند ثابت، سرعت اینترنت، مهارت‌های دیجیتال یا امنیت و ایمنی آنلاین را در محاسبات خود لحاظ نمی‌کند.

با وجود این محدودیت‌ها، روند کلی مثبت است. از میان ۱۵۱ اقتصادی که هم در نسخه ۲۰۲۳ و هم نسخه ۲۰۲۶ این شاخص حضور داشته‌اند، امتیاز ۱۴۶ اقتصاد افزایش یافته است. با گسترش هرچه بیشتر خدمات دیجیتال در محیط کار و خدمات عمومی، کاهش شکاف‌های باقی‌مانده در زمینه مقرون‌به‌صرفه بودن و میزان استفاده، اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.