پژوهشگران دانشگاه سیدنی از الگویی در افسردگی با عنوان «افسردگی شبانه‌روزی» یا «افسردگی مرتبط با ساعت بدن» خبر داده‌اند که با اختلال در ریتم طبیعی خواب و بیداری ارتباط دارد. در مطالعه‌ای روی بیش از ۱۱ هزار فرد مبتلا به افسردگی، حدود ۲۳ درصد در این گروه قرار گرفتند؛ افرادی که معمولاً دیرتر می‌خوابیدند، صبح‌ها به‌شدت خسته بودند، هنگام افسردگی بیشتر می‌خوابیدند و علائمشان ممکن بود با فصل‌ها تغییر کند.
پژوهشگران در مقاله علمی خود تأکید کرده‌اند که این طبقه‌بندی هنوز پیشنهادی است و برای تأیید آن به مطالعات مستقل بیشتری نیاز است.
ساعت بدن چه ارتباطی با افسردگی دارد؟
بدن انسان از یک چرخه ۲۴ ساعته به نام «ریتم شبانه‌روزی» پیروی می‌کند. این ساعت داخلی در تنظیم خواب و بیداری، ترشح برخی هورمون‌ها، دمای بدن، اشتها و میزان هوشیاری در ساعات مختلف شبانه‌روز نقش دارد.
پژوهشگران دانشگاه سیدنی بررسی کرده‌اند که آیا گروهی از مبتلایان به افسردگی را می‌توان بر اساس اختلال‌های مشخص در این چرخه از دیگر بیماران جدا کرد.
برای این مطالعه از اطلاعات پروژه گسترده Australian Genetics of Depression Study استفاده شد. ۱۱ هزار و ۳۸۰ نفر اطلاعات کافی برای بررسی دست‌کم سه شاخص مرتبط با ساعت زیستی داشتند و ۲۶۰۴ نفر، معادل حدود ۲۳ درصد، در گروهی قرار گرفتند که پژوهشگران آن را «افسردگی شبانه‌روزی» نامیده‌اند.
نشانه‌های افسردگی مرتبط با ساعت بدن چیست؟
پژوهشگران برای قرار دادن افراد در این گروه شش ویژگی مرتبط با ساعت زیستی را بررسی کردند و فرد باید دست‌کم سه مورد از آن‌ها را داشته باشد.
این ویژگی‌ها شامل خواب بیش از حد، خستگی شدید هنگام بیدار شدن در صبح، تمایل طبیعی به دیر خوابیدن و دیر بیدار شدن، دیرتر قرار گرفتن زمان میانی خواب، تغییر علائم بر اساس فصل و «جت‌لگ اجتماعی» بود. جت‌لگ اجتماعی زمانی رخ می‌دهد که ساعت طبیعی بدن فرد با برنامه‌ای که کار، مدرسه یا دیگر وظایف اجتماعی به او تحمیل می‌کند هماهنگ نیست.
در میان افراد این گروه، ۸۴ درصد هنگام افسردگی خواب طولانی‌تر داشتند، ۸۳ درصد از خستگی صبحگاهی خبر داده بودند و ۶۸ درصد جزو افراد شب‌زنده‌دار یا اصطلاحاً «جغد شب» بودند. حدود ۴۱ درصد نیز الگوی فصلی در علائم خود داشتند.
بنابراین، برخی از ویژگی‌هایی که ممکن است بیشتر در این الگوی افسردگی دیده شوند عبارت‌اند از:
خواب طولانی‌تر هنگام دوره‌های افسردگی
بیدار شدن با خستگی زیاد حتی پس از خواب
دیر خوابیدن و دیر بیدار شدن
تغییر شدت افسردگی با فصل‌ها
ناهماهنگی ساعت بدن با برنامه روزانه و اجتماعی
افزایش وزن در دوره‌های افسردگی
افراد جوان‌تر با علائم شدیدتر و اثر کمتر داروهای ضدافسردگی
نتایج مطالعه نشان داد افراد قرارگرفته در گروه «افسردگی شبانه‌روزی» به‌طور متوسط جوان‌تر بودند؛ میانگین سن آن‌ها حدود ۳۸ سال بود و حدود ۸۰ درصدشان زن بودند.
در این گروه، افسردگی معمولاً در سن پایین‌تری آغاز شده بود و بیماران به‌طور کلی سابقه بالینی شدیدتری داشتند. آن‌ها بیشتر از سایر شرکت‌کنندگان افکار خودکشی، پریشانی روانی، شکایت‌های جسمانی و تجربه‌هایی شبیه دوره‌های مانیا یا هیپومانیا را گزارش کرده بودند.
همچنین افراد این گروه به‌طور متوسط پاسخ ضعیف‌تری به دو گروه رایج داروهای ضدافسردگی یعنی SSRIها و SNRIها گزارش کردند و عوارض جانبی بیشتری نیز داشتند. نکته مهم این است که میزان پاسخ به دارو در این پژوهش بر اساس گزارش خود بیماران بررسی شده و مطالعه آزمایش بالینی برای مقایسه مستقیم درمان‌ها نبوده است.
دکتر امیلیانا تونینی، نویسنده اول پژوهش از مرکز Brain and Mind دانشگاه سیدنی، می‌گوید افسردگی یک بیماری کاملاً یکدست نیست و شناخت الگوهای متفاوت آن می‌تواند در آینده به انتخاب سریع‌تر درمان مناسب برای هر بیمار کمک کند.
پژوهشگران پیشنهاد کرده‌اند اگر ساعت زیستی در علائم برخی بیماران نقش پررنگی داشته باشد، درمان‌هایی که به‌طور مستقیم ریتم شبانه‌روزی را هدف قرار می‌دهند، ممکن است برای آن‌ها اهمیت بیشتری داشته باشند.
دکتر جیکوب کراوس از مرکز Brain and Mind می‌گوید روش‌هایی مانند نوردرمانی و ملاتونین می‌توانند در چنین بیمارانی ارزش بررسی بیشتری داشته باشند. او تأکید کرده افرادی که احساس می‌کنند داروهای ضدافسردگی برایشان مؤثر نیست، باید درباره شرایط شخصی خود با پزشک صحبت کنند.
شرکت‌کنندگان نمونه DNA نیز ارائه کردند تا پژوهشگران ارتباط این الگو را با زمینه‌های ژنتیکی مختلف بررسی کنند.
افرادی که در گروه افسردگی شبانه‌روزی قرار داشتند، به‌طور متوسط امتیاز خطر ژنتیکی بالاتری برای چند وضعیت از جمله ADHD، افسردگی شدید و بالینی، اضطراب و اختلال دوقطبی داشتند. همچنین ارتباط‌هایی با شاخص توده بدنی بالاتر، تری‌گلیسرید، مقاومت به انسولین و برخی نشانگرهای التهابی دیده شد.
چه زمانی اختلال خواب می‌تواند مهم باشد؟
دیر خوابیدن یا خسته بیدار شدن به‌تنهایی نشانه افسردگی نیست. اما اگر تغییرات خواب در کنار خلق پایین، از دست دادن علاقه یا لذت، احساس ناامیدی، مشکلات تمرکز یا دیگر علائم افسردگی ادامه‌دار باشد، ارزیابی توسط پزشک یا متخصص سلامت روان اهمیت دارد.
همچنین افرادی که تحت درمان افسردگی هستند اما دارو برایشان مؤثر نبوده، نباید درمان را خودسرانه تغییر دهند. بررسی الگوی خواب، زمان شروع علائم، تغییرات فصلی و زمان‌بندی فعالیت‌های روزانه می‌تواند اطلاعات مفیدی در اختیار پزشک قرار دهد.
اگر فردی افکار خودکشی یا آسیب به خود دارد، باید فوراً از خدمات اورژانسی یا تخصصی سلامت روان کمک بگیرد.
بدون نظر