با شروع پاییز و زمستان، خشکی، زبری و ترک خوردن پوست دست‌ها به یکی از مشکلات رایج تبدیل می‌شود. کاهش رطوبت هوا، وزش باد، استفاده از وسایل گرمایشی و شست‌وشوی مکرر دست‌ها می‌توانند باعث شوند پوست رطوبت خود را سریع‌تر از دست بدهد. این مشکل گاهی با احساس کشیدگی و پوسته‌پوسته شدن شروع می‌شود، اما در موارد شدیدتر ممکن است به خارش، قرمزی و حتی ترک‌های دردناک منجر شود.
مراقبت از پوست دست در فصل سرد فقط به استفاده از کرم دست محدود نمی‌شود. انتخاب شوینده مناسب، محافظت از دست‌ها در برابر سرما و مواد شوینده و مرطوب کردن پوست در زمان مناسب نیز اهمیت زیادی دارد. در ادامه، دلایل خشکی پوست دست، بهترین روش‌های پیشگیری و راهکارهای مراقبت از دست‌های خشک و ترک‌خورده را بررسی می‌کنیم.
چرا پوست دست در فصل سرد خشک می‌شود؟
پوست دست‌ها به دلیل تماس مداوم با آب، صابون، مواد شوینده و عوامل محیطی بیشتر در معرض خشکی قرار دارد. این مشکل در پاییز و زمستان، زمانی که رطوبت هوا کاهش می‌یابد، ممکن است تشدید شود.
لایه بیرونی پوست که بخشی از سد دفاعی آن را تشکیل می‌دهد، وظیفه حفظ رطوبت و محافظت در برابر عوامل تحریک‌کننده را بر عهده دارد. وقتی این لایه آسیب می‌بیند، آب بیشتری از سطح پوست تبخیر می‌شود و دست‌ها زبر، خشک و حساس می‌شوند.
به گفته متخصصان کلینیک مایو، دست‌ها از نواحی آسیب‌پذیر بدن در هوای سرد هستند و خشکی شدید می‌تواند به ترک‌هایی منجر شود که احتمال ورود میکروب‌ها را افزایش می‌دهند.
مهم‌ترین عوامل خشکی پوست دست در فصل سرد عبارت‌اند از:
کاهش رطوبت هوای بیرون و داخل خانه
تماس دست‌ها با باد و هوای سرد
شست‌وشوی مکرر با آب داغ
استفاده از صابون‌های قوی و شوینده‌های نامناسب
تماس طولانی با آب هنگام شستن ظرف‌ها یا نظافت
ابتلا به مشکلات پوستی مانند اگزما و درماتیت تماسی
بهترین روش‌های مراقبت از پوست دست در پاییز و زمستان
برای جلوگیری از خشکی پوست دست، مهم‌ترین نکته حفظ رطوبت و کاهش تماس با عوامل تحریک‌کننده است. رعایت چند عادت ساده می‌تواند احتمال زبری، پوسته‌پوسته شدن و ترک خوردن پوست را کاهش دهد.
۱. بعد از هر بار شستن دست‌ها از مرطوب‌کننده استفاده کنید
یکی از مؤثرترین روش‌های مراقبت از پوست دست در فصل سرد، استفاده منظم از کرم مرطوب‌کننده است. بهتر است پس از شست‌وشو، دست‌ها را با حوله تمیز به‌آرامی خشک کنید و زمانی که پوست هنوز کمی نم‌دار است، کرم بزنید.
مرطوب‌کننده را فقط روی پشت دست نزنید؛ انگشت‌ها، اطراف ناخن‌ها و فاصله میان انگشتان نیز به مراقبت نیاز دارند.
آکادمی پوست آمریکا (AAD) توصیه می‌کند افراد مستعد خشکی دست، کرم مرطوب‌کننده را همراه داشته باشند و بعد از هر بار شست‌وشو از آن استفاده کنند.
۲. دست‌ها را با آب ولرم و شوینده ملایم بشویید
آب بسیار داغ ممکن است چربی‌های محافظ سطح پوست را کاهش دهد و احساس خشکی و کشیدگی را بیشتر کند. بهتر است برای شستن دست‌ها از آب ولرم و شوینده‌ای ملایم استفاده کنید.
محصولات فاقد عطر معمولاً برای پوست‌های خشک و حساس مناسب‌ترند. البته برای جلوگیری از خشکی نباید شست‌وشوی ضروری دست‌ها را حذف کرد.
پس از شست‌وشو، دست‌ها را به‌آرامی خشک کنید و بین انگشتان را نیز فراموش نکنید. سپس کرم مرطوب‌کننده بزنید تا رطوبت پوست بهتر حفظ شود.
۳. در هوای سرد دستکش بپوشید
پوشیدن دستکش هنگام خروج از خانه یکی از ساده‌ترین روش‌های محافظت از دست‌ها در برابر باد و سرمای پاییز و زمستان است.
دستکش باید راحت باشد و پوست را تحریک نکند. اگر پوست حساسی دارید و جنس پشمی باعث خارش می‌شود، مدل‌هایی با آستر نرم انتخاب کنید.
برای شستن ظرف‌ها و نظافت منزل نیز بهتر است از دستکش محافظ مناسب استفاده کنید تا تماس پوست با آب و مواد شوینده کاهش پیدا کند. اگر دست‌ها داخل دستکش عرق می‌کنند، از پوشیدن طولانی‌مدت آن خودداری کنید و در صورت نیاز از آستر نخی استفاده کنید.
بهترین کرم دست برای پوست خشک چه ویژگی‌هایی دارد؟
همه کرم‌های دست عملکرد یکسانی ندارند. برخی محصولات بیشتر برای استفاده روزانه و حفظ نرمی پوست طراحی شده‌اند، در حالی که کرم‌ها و پمادهای غلیظ‌تر ممکن است برای دست‌های بسیار خشک مناسب‌تر باشند.
بهتر است هنگام انتخاب کرم دست به ترکیبات آن توجه کنید:
ترکیب
کاربرد
گلیسیرین
کمک به جذب و حفظ رطوبت پوست
هیالورونیک اسید
آبرسانی به لایه سطحی پوست
سرامید
کمک به حفظ عملکرد سد دفاعی پوست
وازلین یا پترولاتوم
کاهش تبخیر آب از سطح پوست
دایمتیکون
ایجاد لایه محافظ و کاهش زبری
شی‌باتر
نرم کردن پوست خشک
برای دست‌هایی که ترک‌های دردناک دارند، محصولات غلیظ و فاقد عطر معمولاً انتخاب مناسب‌تری نسبت به لوسیون‌های بسیار سبک هستند. آکادمی پوست آمریکا نیز استفاده از کرم‌ها و پمادهای حاوی موادی مانند پترولاتوم یا روغن معدنی را برای پوست‌های خشک و ترک‌خورده توصیه می‌کند.
لازم نیست تمام این ترکیبات را در محصولات جداگانه تهیه کنید؛ بسیاری از کرم‌های دست، چند ماده مؤثر را هم‌زمان دارند.
روتین مراقبت از پوست دست در شب
شب زمان مناسبی برای استفاده از محصولات مرطوب‌کننده غلیظ‌تر است؛ زیرا دست‌ها معمولاً برای چند ساعت تماس کمتری با آب و شوینده‌ها دارند.
پیش از خواب، دست‌ها را در صورت نیاز با شوینده ملایم تمیز کنید و پس از خشک کردن، مقدار مناسبی کرم مرطوب‌کننده بزنید. اگر پوست بسیار خشک یا ترک‌خورده است، می‌توانید روی نواحی خشک از لایه نازکی وازلین استفاده کنید.
پوشیدن دستکش نخی تمیز پس از استفاده از مرطوب‌کننده نیز ممکن است به حفظ محصول روی پوست کمک کند. بهتر است دستکش نخی خیلی تنگ نباشد و در صورت ایجاد خارش یا ناراحتی، استفاده از آن را متوقف کنید.
چگونه ترک خوردن پوست دست را درمان کنیم؟
ترک خوردن پوست دست معمولاً زمانی رخ می‌دهد که خشکی شدید باعث کاهش انعطاف‌پذیری پوست شود. این ترک‌ها ممکن است در اطراف ناخن‌ها، نوک انگشتان یا مفاصل دست ایجاد شوند و هنگام حرکت انگشتان درد داشته باشند.
اگر ترک‌ها سطحی هستند، استفاده مکرر از کرم مرطوب‌کننده غلیظ یا پماد محافظ مانند وازلین می‌تواند به حفظ رطوبت و بهبود شرایط پوست کمک کند.
در این دوره بهتر است تماس با آب داغ، صابون‌های قوی و شوینده‌های خانگی را کاهش دهید و هنگام کار با این مواد از دستکش استفاده کنید.
برای ترک‌های عمیق‌تر، گاهی پوشاندن محل با پانسمان مناسب می‌تواند به محافظت از پوست کمک کند.
اگر ترک‌ها عمیق، خونریزی‌دهنده یا همراه با ترشح، قرمزی منتشرشونده و درد شدید هستند، بهتر است برای ارزیابی و درمان به پزشک مراجعه کنید.
آیا لایه‌برداری و اسکراب برای پوست خشک دست مناسب است؟
گاهی برای از بین بردن زبری دست‌ها از اسکراب‌های دانه‌دار، لیف زبر یا لایه‌بردارهای قوی استفاده می‌شود. اما اگر پوست خشک، ملتهب یا ترک‌خورده باشد، این روش‌ها ممکن است آسیب و تحریک را بیشتر کنند.
در چنین شرایطی، اولویت باید مرطوب کردن پوست و بازسازی سد دفاعی آن باشد، نه برداشتن پوسته‌ها با فشار و سایش.
برخی کرم‌های حاوی اوره یا اسید لاکتیک با غلظت مناسب ممکن است برای زبری و ضخیم شدن پوست مفید باشند، اما روی پوست ترک‌خورده احتمال سوزش دارند. بنابراین بهتر است هنگام التهاب فعال یا ایجاد ترک، بدون مشورت متخصص از لایه‌بردارهای قوی استفاده نکنید.
مراقبت از ناخن‌ها و پوست اطراف آن‌ها در فصل سرد
خشکی هوا و شست‌وشوی مکرر می‌توانند پوست اطراف ناخن‌ها را نیز خشک کنند. در نتیجه ممکن است کوتیکول‌ها زبر شوند یا پوسته‌های کوچکی در کناره ناخن ایجاد شود.
برای پیشگیری از این مشکل، هنگام استفاده از کرم دست، اطراف ناخن‌ها را نیز مرطوب کنید. مقدار کمی وازلین یا روغن مخصوص کوتیکول نیز می‌تواند به نرم ماندن پوست این ناحیه کمک کند.
از کندن پوسته‌های اطراف ناخن یا بریدن کوتیکول‌ها خودداری کنید؛ زیرا این کار ممکن است باعث ایجاد زخم و افزایش احتمال عفونت شود.
هنگام استفاده از لاک‌پاک‌کن نیز بهتر است تماس طولانی‌مدت پوست با حلال‌ها را کاهش دهید و پس از آن از مرطوب‌کننده استفاده کنید.
آیا در فصل سرد باید به دست‌ها ضدآفتاب بزنیم؟
یکی از نکاتی که در مراقبت از دست‌ها کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد، محافظت در برابر نور خورشید است. کاهش دمای هوا به معنای از بین رفتن اشعه فرابنفش نیست.
پوست پشت دست‌ها در طول سال در معرض نور خورشید قرار می‌گیرد و تماس مکرر با اشعه فرابنفش می‌تواند به ایجاد لک‌های ناشی از آفتاب و پیری زودرس پوست کمک کند.
آکادمی پوست آمریکا توصیه می‌کند هنگام حضور در فضای باز، روی بخش‌هایی از پوست که با لباس پوشانده نشده‌اند، از ضدآفتاب با SPF حداقل ۳۰ استفاده شود. این توصیه شامل پشت دست‌ها نیز می‌شود.
اگر دست‌ها را شسته‌اید یا ضدآفتاب از روی آن‌ها پاک شده است، هنگام نیاز به محافظت در برابر آفتاب، محصول را دوباره استفاده کنید.
خشکی دست چه زمانی نشانه اگزما یا حساسیت پوستی است؟
اگر دست‌ها با وجود استفاده منظم از مرطوب‌کننده همچنان خشک و ملتهب هستند، ممکن است مشکل فقط ناشی از هوای سرد نباشد.
اگزمای دست یا درماتیت تماسی می‌تواند با علائمی مانند خارش شدید، قرمزی، پوسته‌پوسته شدن، ترک‌های دردناک و گاهی تاول‌های کوچک همراه باشد. تماس مکرر با مواد شوینده، برخی ترکیبات محصولات بهداشتی یا مواد حساسیت‌زا ممکن است در ایجاد این مشکل نقش داشته باشد.
طبق راهنمای خدمات سلامت بریتانیا (NHS)، کاهش تماس با عوامل تحریک‌کننده و استفاده منظم از نرم‌کننده‌ها بخش مهمی از مراقبت از پوست مبتلا به درماتیت است، اما برخی افراد به درمان دارویی نیز نیاز دارند.
اگر علائم ادامه‌دار هستند، عود می‌کنند یا با ترشح، درد شدید و علائم عفونت همراه شده‌اند، مراجعه به متخصص پوست ضروری است.
جمع‌بندی؛ بهترین روش مراقبت از پوست دست در فصل سرد چیست؟
برای جلوگیری از خشکی و ترک خوردن پوست دست در پاییز و زمستان، مهم‌ترین اقدام استفاده منظم از مرطوب‌کننده، به‌خصوص بعد از شست‌وشوی دست‌هاست. انتخاب شوینده ملایم، پرهیز از آب بسیار داغ و پوشیدن دستکش هنگام مواجهه با سرما یا مواد شوینده نیز به حفظ سلامت پوست کمک می‌کند.
اگر پوست دست‌ها بسیار خشک است، می‌توانید در روتین شبانه از کرم‌های غلیظ‌تر یا پمادهای محافظ استفاده کنید. در نهایت، مراقبت مداوم و انتخاب محصولات متناسب با نیاز پوست معمولاً مؤثرتر از استفاده گهگاهی از محصولات متعدد است.
بدون نظر