انتشار گزارشی در روزنامه نیویورکتایمز درباره ارتباط احتمالی برخی سدهای ایران با تأسیسات موشکی، واکنش گسترده کارشناسان محیط زیست و مقامهای ایرانی را به دنبال داشته است. در حالی که منتقدان نسبت به پیامدهای طرح چنین ادعاهایی برای امنیت زیرساختهای حیاتی کشور هشدار میدهند، نویسندگان گزارش، ازجمله صنم ماحوزی، و مسئولان نیویورکتایمز از محتوای آن دفاع کردهاند.
نیویورکتایمز درباره سدهای ایران چه ادعایی مطرح کرد؟
ماجرا از انتشار گزارشی در روز دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ در روزنامه نیویورکتایمز آغاز شد. این گزارش به قلم اریکا سولومون و صنم ماحوزی، روزنامهنگار ایرانی، احتمال ارتباط برخی پروژههای سدسازی و انتقال آب ایران با تأسیسات زیرزمینی موشکی را مطرح کرد.

نویسندگان گزارش با اشاره به گسترش پروژههای سدسازی، احداث تونلها و خطوط انتقال آب در مناطق مختلف ایران، این پرسش را مطرح کردند که آیا برخی از این تأسیسات ممکن است علاوه بر کاربردهای معمول، نقشی در تأمین آب یا انرژی مراکز نظامی داشته باشند؟
این روزنامه با استناد به بررسیهای نیما شکری، پژوهشگر حوزه امنیت آب در دانشگاه صنعتی هامبورگ، نوشت که گروه تحقیقاتی او موقعیت دستکم ۵۳۳ سد در ایران را ثبت کرده است.
به روایت نیویورکتایمز، مقایسه نقشه پراکندگی سدها با مناطقی که در حملات آمریکا و اسرائیل هدف قرار گرفتهاند، شباهتهایی جغرافیایی را نشان میدهد. این موضوع مبنای طرح فرضیهای درباره ارتباط احتمالی برخی زیرساختهای آبی با مراکز نظامی قرار گرفته است.

این روزنامه همچنین با استناد به دیدگاه هفت کارشناس حوزه آب و مسائل نظامی، احتمال استفاده از منابع مستقل آب و انرژی برای پشتیبانی از تأسیسات زیرزمینی را بررسی کرده است.
با وجود این، نیویورکتایمز در گزارش خود تصریح کرده که ارتباط مستقیم پروژههای مورد بحث با برنامه موشکی ایران اثبات نشده و موضوع همچنان در حد گمانهزنی است.
واکنش کاوه مدنی؛ نزدیکی جغرافیایی دلیل ارتباط نظامی نیست
انتشار این گزارش با انتقاد جدی کاوه مدنی، پژوهشگر محیط زیست و مدیر مؤسسه آب، محیط زیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل متحد، همراه شد.

مدنی ابتدا در شبکه اجتماعی ایکس به این گزارش واکنش نشان داد و استدلال آن را از نظر علمی ناکافی دانست. به اعتقاد او، همجواری دو تأسیسات در یک منطقه جغرافیایی بهتنهایی نمیتواند وجود رابطه علت و معلولی میان آنها را ثابت کند.

او سپس روز ۲۶ آبان در یادداشتی در فوربس با عنوان «منطق خطرناک ارتباط دادن سدهای ایران به موشکها»، به بررسی انتقادی گزارش نیویورکتایمز پرداخت.

مدنی در این یادداشت توضیح داد که موقعیت سدها، تونلهای انتقال آب و بسیاری از تأسیسات دیگر تحت تأثیر عوامل جغرافیایی، زمینشناسی و ویژگیهای مناطق کوهستانی تعیین میشود. بنابراین مشاهده این تأسیسات در محدودههای نزدیک به یکدیگر لزوماً نشانه وجود ارتباط عملیاتی میان آنها نیست.
به اعتقاد این پژوهشگر، اثبات چنین فرضیهای نیازمند بررسیهای دقیق، شواهد تاریخی، تحلیلهای آماری و مطالعه دلایل انتخاب محل احداث هر پروژه است.

مدنی همچنین تأکید کرد که بحث درباره ضرورت اقتصادی یا پیامدهای زیستمحیطی یک پروژه سدسازی با ادعای نظامی بودن آن تفاوت اساسی دارد.
او مهمترین نگرانی خود را پیامدهای احتمالی انتشار چنین روایتهایی در شرایط درگیری نظامی دانست؛ زیرا طرح ارتباط اثباتنشده میان زیرساختهای غیرنظامی و مراکز نظامی میتواند زمینه برداشتهای خطرناک درباره ماهیت این تأسیسات را فراهم کند.
توضیح تازه کاوه مدنی درباره گفتوگو با خبرنگاران نیویورک تایمز
پس از گسترش واکنشها، کاوه مدنی توضیحات دیگری نیز منتشر کرد.
مدنی با انتشار توییتی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که در نامهای به سردبیر بخش بینالملل نیویورکتایمز، نگرانی خود را از نحوه تنظیم گزارش و پیامدهای احتمالی آن برای تأسیسات آبی غیرنظامی مطرح کرده و خواستار فرصتی برای ارائه پاسخ در همان روزنامه شده است.

برنده جایزه معتبر «آب استکهلم» در سال ۲۰۲۶ همچنین توضیح داد که موضوع اصلی گفتوگویش با خبرنگاران، مسائل مربوط به کارشناسان محیط زیستی بازداشتشده بوده و اظهارات نقلشده از او نباید تأییدی بر فرضیه ارتباط سدها با مراکز موشکی تلقی شود.

مدنی تأکید کرد که برداشت ایجادشده از مواضعش با آنچه در گفتوگو مورد تأکید قرار داده، مطابقت ندارد.
صنم ماحوزی به انتقادها پاسخ داد
صنم ماحوزی، یکی از دو نویسنده گزارش نیویورکتایمز، نیز پس از بالا گرفتن بحثها، در شبکه اجتماعی ایکس توضیحاتی منتشر کرد.
ماحوزی با اشاره به واکنشهای گسترده به این مقاله اعلام کرد که بخشی از انتقادها ممکن است ناشی از برداشت نادرست از محتوای گزارش باشد.

او تأکید کرد که نه شخص او و نه مقاله منتشرشده در نیویورکتایمز، حمله به سدها یا دیگر زیرساختهای غیرنظامی را تأیید یا توجیه نمیکنند.
ماحوزی همچنین اعلام کرد که از نقدهای دقیق و سازنده استقبال میکند، اما انتظار دارد انتقادها بر مبنای محتوای واقعی گزارش و خوانشی منصفانه از آن صورت بگیرد.

نیما شکری نیز موضع خود را روشن کرد
نیما شکری، پژوهشگری که نتایج بررسیهای او یکی از مبانی گزارش نیویورکتایمز بوده، پس از انتشار مقاله توضیحاتی درباره دیدگاه خود ارائه کرد.
شکری در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس تأکید کرد که نزدیکی جغرافیایی سدها به اهداف نظامی، دلیل ساخت این سدها را مشخص نمیکند و نمیتواند توجیهکننده حمله به آنها باشد.

او همچنین تصریح کرد که گزارش نیویورکتایمز خواستار حمله به سدها نشده است.
این پژوهشگر با یادآوری نقش سدها در تأمین آب آشامیدنی، کشاورزی و انرژی، مخالفت خود را با هدف قرار دادن زیرساختهای آبی غیرنظامی اعلام کرد.
واکنش وزارت امور خارجه ایران به گزارش نیویورکتایمز
گزارش نیویورکتایمز علاوه بر کارشناسان، با واکنش رسمی مقامهای جمهوری اسلامی ایران نیز روبهرو شد.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، روز سهشنبه ۲۶ آبان در پیامی، ادعای ارتباط سدهای ایران با پایگاههای موشکی را بیاساس توصیف کرد و آن را بخشی از تلاش برای ایجاد توجیه تبلیغاتی و امنیتی جهت حمله به زیرساختهای حیاتی کشور دانست.

به گزارش روزنامه ایران، بقائی با اشاره به حملات اخیر آمریکا و اسرائیل، اعلام کرد که برخی تأسیسات مرتبط با ذخیرهسازی و تأمین آب در مناطق مختلف کشور، از جمله خمین، هفتکل، سیریک، قشم، نیکشهر، تیس و جاسک، هدف حمله قرار گرفتهاند.
سخنگوی وزارت امور خارجه همچنین تأکید کرد که صرف مجاورت جغرافیایی تأسیسات غیرنظامی با مراکز نظامی نمیتواند مبنایی برای مشروع جلوه دادن حمله به زیرساختهای حیاتی باشد.
او با استناد به حقوق بینالملل بشردوستانه، بر ضرورت حفاظت از سدها و تأسیسات آبی تأکید کرد.
واکنش محمدباقر قالیباف؛ هشدار درباره زیرساختهای غیرنظامی
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، نیز به گزارش نیویورکتایمز واکنش نشان داد.
به گزارش خبرگزاری تسنیم، قالیباف انتشار این گزارش را در راستای زمینهسازی برای حمله احتمالی به زیرساختهای غیرنظامی ایران ارزیابی کرد.

او با انتقاد از استدلال مربوط به کاربری دوگانه سدهای نزدیک مراکز نظامی، هشدار داد که با چنین منطقی میتوان زیرساختهای واقع در نزدیکی پایگاههای آمریکا و اسرائیل را نیز دارای کاربری دوگانه تلقی کرد.
این واکنش بازتاب گستردهای در رسانههای داخلی و خارجی داشت و بحث درباره پیامدهای امنیتی گزارش نیویورکتایمز را پررنگتر کرد.
نیویورکتایمز از گزارش خود دفاع کرد
در ادامه این واکنشها، روزنامه نیویورکتایمز نیز از محتوای گزارش منتشرشده دفاع کرد.
روز چهارشنبه ۲۷ آبان، نیکول تیلور، سخنگوی نیویورکتایمز، اعلام کرد که گزارش این روزنامه بر تحقیقات و تحلیلهای هفت کارشناس بینالمللی در حوزه محیط زیست و مسائل نظامی استوار بوده است.

او با تأکید بر استقلال فعالیت روزنامهنگاری، انتقادهایی را که انتشار این گزارش را زمینهساز خشونت معرفی میکنند، رد کرد.
قوانین بینالمللی درباره حفاظت از سدها چه میگویند؟
یکی از مهمترین موضوعاتی که پس از انتشار این گزارش مورد توجه قرار گرفت، وضعیت حقوقی سدها و تأسیسات آبی در درگیریهای نظامی است.
بر اساس ماده ۵۶ پروتکل اول الحاقی به کنوانسیونهای ژنو، برای تأسیساتی مانند سدها که تخریب آنها میتواند موجب آزاد شدن نیروهای خطرناک و تلفات شدید در میان غیرنظامیان شود، حمایت ویژهای پیشبینی شده است.

این حمایت حتی در برخی شرایطی که تأسیسات ماهیت هدف نظامی پیدا کنند نیز برقرار است و پایان یافتن آن تابع شرایط محدود و مشخص حقوقی است.
سدها افزون بر ذخیره آب، نقش مهمی در تأمین آب آشامیدنی، آبیاری زمینهای کشاورزی، تولید برق و کنترل سیلاب دارند. تخریب چنین سازههایی میتواند پیامدهای گسترده انسانی، اقتصادی و زیستمحیطی به دنبال داشته باشد.





بدون نظر