فضای مذاکرات بین ایران و ایالات متحده در مقایسه با هفتههای گذشته شفافتر به نظر میرسد. کاهش چشمگیر تکذیبهای رسانههای داخلی مانند فارس و تسنیم در واکنش به اظهارات مقامهای آمریکایی، از نگاه برخی تحلیلگران میتواند نشانهای از هماهنگی بیشتر در سطوح تصمیمگیری سیاست خارجی باشد. در همین راستا، نقش محمدباقر قالیباف در مدیریت فضای سیاسی پیرامون توافق نیز پررنگتر از گذشته ارزیابی میشود و برخی ناظران از همگرایی بیشتر مواضع در شرایط کنونی سخن میگویند.
مدل پیشنهادی آمریکا؛ نفت در برابر کالا؟
در سمت دیگر، به نظر میرسد دولت دونالد ترامپ همان الگوی مورد گمانهزنیهای گذشته را دنبال میکند، مدلی که بسیاری آن را نسخهای از طرح «نفت در برابر کالا» میدانند. بر اساس این چارچوب، تمرکز بر تأمین کالاهای اساسی، نهادههای کشاورزی و برخی اقلام مورد نیاز اقتصاد ایران قرار دارد.
چین، واردات کالاهای اساسی و پرسشهای تازه
پس از اظهارات محمدباقر قالیباف درباره چین و ترسیم چارچوب جدید همکاری با این کشور، سخنان عبدالناصر همتی، رئیس بانک مرکزی، نیز بازتاب گستردهای داشت. او اعلام کرد که در صورت فراهم بودن شرایط، امکان تأمین بخشی از کالاهای اساسی از ایالات متحده وجود دارد. همتی در گفتوگویی تلویزیونی با اشاره به آزادسازی بخشی از منابع مالی ایران میگوید:
چه ایرادی دارد اگر خرید غلات آمریکایی بهصرفهتر باشد، از آنها بخریم؟
این اظهارات پس از آن مطرح شد که کاظم غریبآبادی، معاون وزارت امور خارجه، از آغاز مرحله اجرایی تفاهمات مربوط به آزادسازی دو بسته شش میلیارد دلاری از منابع مسدودشده ایران خبر داد. همتی نیز با اشاره به «شش میلیارد دلار اول» توضیح داد که نحوه هزینهکرد این منابع مطابق توافق سال ۱۴۰۲ خواهد بود و بخش قابل توجهی از آن برای تأمین کالاهای اساسی و دارو اختصاص مییابد.
با این حال، این موضوع در فضای مجازی واکنشهای متفاوتی به دنبال داشته است. برخی نسبت به احتمال نفوذ واسطهها و شکلگیری رانت در بازار نهادههایی مانند ذرت ابراز نگرانی کردهاند و معتقدند این مسئله میتواند بار دیگر بازار را با انحراف روبهرو کند. در مقابل، گروهی دیگر احتمال افزایش مداخلات دولت و بازگشت سیاستهایی مانند سهمیهبندی یا توزیع کوپنی در حوزه کالاهایی همچون سویا را مطرح کردهاند، موضوعی که هنوز چشمانداز روشنی درباره آن وجود ندارد.
بازگشت بازرسان آژانس؛ گامی به سوی توافق یا تنش؟
در بخش دیگری از تحولات، آمریکا با وجود تکذیب تهران، مدعی شده که موضوع بازگشت بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی وارد مرحله تازهای شده است. مسئلهای که تا چندی پیش یکی از خطوط قرمز جدی محسوب میشد، اکنون در میان روایتهای متفاوت با انعطاف بیشتری مطرح میشود. دونالد ترامپ نیز مدعی شده تهران بدون قید و شرط با این موضوع موافقت کرده است. در مقابل، خبرگزاری تسنیم ابراز امیدواری کرده که پیشنهاد آمریکا در این زمینه مورد پذیرش قرار نگیرد.
در همین حال، برخی تحلیلگران بر این باورند که ادامه مذاکرات بدون دستیابی به سازوکاری برای نظارتهای فنی دشوار خواهد بود و به همین دلیل دو طرف در تلاش برای یافتن راهحلی جدید جهت رفع اختلافات هستند.
درخواست بودجه ۸۰ میلیارد دلاری پنتاگون
همزمان، رسانههای آمریکایی نیز گزارشهای متفاوتی منتشر کردهاند. شبکه فاکسنیوز مدعی شده که پنتاگون برای جبران هزینههای جنگ اخیر با ایران، به بودجهای در حدود ۸۰ میلیارد دلار نیاز دارد، رقمی که تقریباً سه برابر برآوردهای قبلی است. برخی کارشناسان معتقدند مطرح شدن چنین درخواستی نشان میدهد پرونده درگیری با ایران هنوز در ساختار تصمیمگیری آمریکا بسته نشده و احتمال حفظ گزینه نظامی همچنان وجود دارد.
ابهام درباره سرمایهگذاری ۳۰۰ میلیارد دلاری
در کنار این تحولات، ادعای سرمایهگذاری ۳۰۰ میلیارد دلاری در ایران نیز همچنان مورد بحث قرار دارد. در حالی که چنین رقمی مطرح شده، اما آمارها نشان میدهد مجموع سرمایه فعال آمریکا در سراسر خاورمیانه تا پایان سال ۲۰۲۴ حدود ۹۲ میلیارد دلار بوده است. از همین رو، برخی کارشناسان تحقق سرمایهگذاری ۳۰۰ میلیارد دلاری در ایران را با توجه به سیاست اعلامی ترامپ مبنی بر بازگرداندن سرمایهها به داخل آمریکا، چندان واقعبینانه نمیدانند. علاوه بر این، تأمین منابع مالی چنین طرحی از سوی کشورهای عربی نیز با ابهامهای متعددی همراه است.
روی هم رفته، مجموعه تحولات اخیر نشان میدهد روند مذاکرات و توافقات همچنان با ابهامهای فراوانی روبهروست و هنوز نمیتوان با اطمینان گفت که شرایط به سمت تثبیت پیش خواهد رفت یا بار دیگر شاهد افزایش تنشها خواهیم بود.
بدون نظر