مارتا شهبازی، زیست‌شناس مولکولی و پژوهشگر برجسته ایرانی‌تبار دانشگاه کمبریج، در سانحه مرگبار برخورد دو قطار سریع‌السیر در اسپانیا جان باخت. این دانشمند ۴۱ ساله در راه شرکت در یک کنفرانس علمی و دریافت جایزه‌ای معتبر برای دستاوردهایش در زمینه رشد اولیه جنین انسان بود.
شهبازی در مسیر سفر به منطقه اندلس بود تا جایزه علمی «خوزه لوئیس گومز-اسکارمتا» سال ۲۰۲۶ را از انجمن زیست‌شناسی تکوینی اسپانیا دریافت کند. این جایزه به پاس مشارکت‌های برجسته او در شناخت مراحل اولیه رشد و تکامل جنین انسان به وی تعلق گرفته بود.
این حادثه روز چهارشنبه ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶ در نزدیکی شهر اوردا در استان تولدو، واقع در جنوب مادرید، رخ داد؛ زمانی که یک قطار سریع‌السیر متعلق به شرکت رنفه با قطار متوقف‌شده شرکت ایریو برخورد کرد. در این سانحه دست‌کم ۶۹ نفر جان باختند و ده‌ها نفر زخمی شدند. دولت اسپانیا نیز سه روز عزای عمومی اعلام کرد.
آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی شورای تحقیقات پزشکی بریتانیا (MRC LMB) در کمبریج با انتشار بیانیه‌ای درگذشت دکتر مارتا شهبازی را تأیید کرد و او را دانشمندی الهام‌بخش، بااستعداد و پرشور خواند که فقدانش ضایعه‌ای بزرگ برای جامعه علمی است.
مارتا شهبازی در ژوئیه ۱۹۸۵ در شهر لئون اسپانیا، از پدری ایرانی و مادری اسپانیایی متولد شد. پدرش، محمود شهبازی، پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ ایران را ترک کرده بود. مادرش معلم بود و برادرش، کارلوس شهبازی، نیز در زمینه فیزیک نظری و ریاضیات فعالیت علمی دارد.
او تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته زیست‌شناسی در دانشگاه خودمختار مادرید گذراند و سپس در مرکز ملی تحقیقات سرطان اسپانیا موفق به دریافت مدرک دکترا شد. شهبازی همچنین دارای مدرک کارشناسی ارشد در زیست‌پزشکی مولکولی و آمار کاربردی بود.
وی در سال ۲۰۱۴ به‌عنوان پژوهشگر پسادکترا به دانشگاه کمبریج پیوست و فعالیت خود را بر مطالعه مراحل اولیه رشد جنین پستانداران متمرکز کرد. در سال ۲۰۱۶، او و همکارانش با توسعه روشی نوآورانه توانستند جنین انسان را در شرایط آزمایشگاهی تا حدود ۱۳ روز پس از لقاح پرورش دهند؛ دستاوردی که امکان مطالعه مراحل رشد جنین پس از لانه‌گزینی را فراهم کرد و توجه گسترده جامعه علمی را برانگیخت.
این پژوهش که نتایج آن در نشریه معتبر «نیچر» منتشر شد، از پیشرفت‌های مهم در زیست‌شناسی رشد به شمار می‌رود و به دانشمندان امکان داد مراحلی از تکامل جنین را بررسی کنند که پیش از آن مطالعه مستقیمشان بسیار دشوار بود.
دکتر شهبازی از فوریه ۲۰۲۰ سرپرستی گروه پژوهشی مستقلی را در آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی کمبریج بر عهده گرفت و هم‌زمان به‌عنوان استادیار وابسته با مؤسسه سلول‌های بنیادی کمبریج همکاری می‌کرد.
پژوهش‌های او بر چگونگی شکل‌گیری هویت و عملکرد سلول‌ها در مراحل ابتدایی رشد جنین، نقش سلول‌های بنیادی و سازوکارهای لانه‌گزینی متمرکز بود. یکی از اهداف اصلی این تحقیقات، شناخت عواملی بود که می‌توانند به اختلال در رشد جنین، ناهنجاری‌های مادرزادی و ناباروری منجر شوند.
این پژوهشگر ایرانی‌تبار در سال‌های فعالیت علمی خود جوایز و افتخارات متعددی کسب کرد؛ از جمله جایزه پژوهشی 3Rs در سال ۲۰۱۹، جایزه Suffrage Science برای دستاوردهای زنان در علوم زیستی و عضویت در برنامه پژوهشگران جوان سازمان زیست‌شناسی مولکولی اروپا (EMBO). او همچنین در اکتبر ۲۰۲۶ به‌عنوان برنده یازدهمین جایزه استعدادهای نوظهور انجمن پژوهشگران اسپانیایی در بریتانیا معرفی شده بود.
پس از تأیید درگذشت شهبازی، مرکز تحقیقات پزشکی مولکولی و بیماری‌های مزمن اسپانیا (CiMUS) نیز با انتشار پیامی، مرگ این پژوهشگر را تسلیت گفت. این مرکز ضمن ابراز همدردی با ماریا خوزه آلونسو، دانشمند برجسته اسپانیایی و خاله مارتا شهبازی، از او به‌عنوان پژوهشگری جوان و درخشان یاد کرد.
یان لووه، مدیر آزمایشگاه زیست‌شناسی مولکولی کمبریج، نیز در پیامی شهبازی را نه‌تنها دانشمندی استثنایی و آینده‌دار، بلکه عضوی ارزشمند از جامعه علمی این مرکز توصیف کرد و گفت اشتیاق او به کشف ناشناخته‌ها با مهربانی، سخاوت و حمایت از همکارانش همراه بود.
شهبازی از خود همسر و دو فرزند خردسال به جا گذاشت. درگذشت او در ۴۱ سالگی، در حالی که برای دریافت یکی دیگر از جوایز علمی خود سفر می‌کرد، بازتاب گسترده‌ای در میان همکاران و مراکز پژوهشی اسپانیا و بریتانیا داشته است.
بدون نظر