در ۲۵ مه ۲۰۲۶، Semafor اعلام کرد که شرکت مشترک آمریکایی-سعودی SR2Vector ساخت کارخانه تولید پهپاد SkyWasp را در نزدیکی ریاض آغاز کرده است؛ اقدامی که نخستین برنامه بومی عربستان برای تولید انبوه پهپادهای انتحاری برد بلند را پایهگذاری میکند. این سرمایهگذاری مشترک، شرکت آمریکایی Vector مستقر در ایالت یوتا و شرکت سعودی SR2 Defense Systems را در قالب یک ساختار تولید بومی گرد هم آورده که مهندسی پهپاد آمریکایی را با زیرساخت صنعتی، تأمین مالی و پشتیبانی عربستان ترکیب میکند. SkyWasp که یادآور پهپاد شاهد-۱۳۶ ایران است، شعاع عملیاتی ۱,۵۰۰ کیلومتری دارد.
چارچوب صنعتی SR2Vector در جریان نمایشگاه World Defense Show 2026 در ریاض رسمیت یافت؛ جایی که اندی یاکولیس، مدیرعامل Vector، و ادریس الزکاری، مدیرعامل SR2 Defense Systems، یادداشت تفاهمی را برای مونتاژ بومی، تولید، پشتیبانی، یکپارچهسازی عملیاتی و توسعه زنجیره تأمین امضا کردند. پس از آن، SR2Vector به ساختار اختصاصی مسئول تولید و صادرات SkyWasp تبدیل شد. تأمین مالی این پروژه از طریق MASNA Ventures انجام میشود؛ مجموعه سرمایهگذاری دفاعی عربستان که با مدیریت SR2 مرتبط است و در حال جذب سرمایهای بیش از ۱۰۰ میلیون دلار است. کارخانه در حال ساخت در نزدیکی ریاض نیز برای تولید انبوه و مستمر در نظر گرفته شده تا علاوه بر تأمین نیازهای ارتش عربستان، صادرات به کشورهای متحد حوزه خلیج فارس را نیز پشتیبانی کند.
برخلاف برنامههای پیشین بومیسازی عربستان که عمدتاً بر ایجاد زیرساختهای تعمیر و نگهداری، مونتاژ تحت لیسانس و قراردادهای پشتیبانی متمرکز بودند، پروژه SkyWasp بر ایجاد ظرفیت تولید مستقل در حوزه تسلیحات راهبردی تهاجمی تمرکز دارد. هدف این برنامه، ایجاد توان تولید مقیاسپذیر در زمان جنگ است تا در صورت بروز درگیریهای طولانیمدت منطقهای، ذخایر تسلیحاتی بهسرعت جایگزین شوند و وابستگی به سامانههای وارداتی و شبکههای لجستیکی تحت کنترل کشورهای خارجی کاهش یابد.
پهپاد SkyWasp از بدنهای با آرایش دلتابال و ملخ رانشی نصبشده در بخش عقب بهره میبرد که شباهت بسیار زیادی به پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران و Geran-2 روسیه دارد.
این پهپاد بهجای تمرکز بر نفوذ به سامانههای پیشرفته و یکپارچه پدافند هوایی، بر سادگی تولید، بهرهوری سوخت، هزینه پایین ساخت و مداومت پروازی در برد بلند تأکید دارد. برد عملیاتی اعلامشده آن ۱,۵۰۰ کیلومتر است و سامانه ناوبری آن ترکیبی از ناوبری اینرسی، هدایت مبتنی بر GNSS و سامانههای ضد اخلال را بهکار میگیرد. عملیات تهاجمی این پهپاد عمدتاً بر اساس مسیرهای از پیش برنامهریزیشده و نقاط مسیر انجام میشود، نه هدایت نهایی مداوم توسط اپراتور؛ رویکردی که پیچیدگی تجهیزات داخلی و نیاز به ارتباطات در جریان حملات انبوه پهپادی را کاهش میدهد. پهپادهای این رده معمولاً کلاهکهایی با وزن ۳۰ تا ۵۰ کیلوگرم حمل میکنند، وزن برخاست آنها بین ۱۸۰ تا ۲۵۰ کیلوگرم است و با سرعتی بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ کیلومتر بر ساعت پرواز میکنند.
احتمال میرود شیوه بهکارگیری عملیاتی SkyWasp مشابه تاکتیکهای Geran-2 روسیه در اوکراین باشد؛ جایی که دهها پهپاد مصرفشدنی بهطور همزمان پرتاب میشوند تا سامانههای دفاعی را اشباع کنند، ذخایر موشکهای رهگیر را فرسوده سازند و فشار مداومی بر زیرساختها و شبکههای پدافند هوایی وارد کنند. مهمترین عامل توسعه SkyWasp، عدم تقارن هزینهها در جنگهای پهپادی اخیر در اوکراین و منطقه خلیج فارس است. برآورد میشود هزینه ساخت هر پهپاد شاهد-۱۳۶ ایرانی، بسته به نوع تجهیزات الکترونیکی و منشأ قطعات، بین ۲۰ هزار تا ۶۰ هزار دلار باشد، در حالی که موشکهای رهگیر مورد استفاده برای انهدام آنها، اغلب برای هر درگیری چند صد هزار دلار هزینه دارند.
برای نمونه، قیمت هر موشک رهگیر Patriot PAC-3 بسته به نسخه و شیوه خرید، میتواند از ۳ میلیون دلار فراتر رود؛ موضوعی که در عملیاتهای طولانیمدت پهپادی، نسبت هزینه را بهوضوح به سود مهاجم تغییر میدهد. در جریان جنگ ۴۰ روزه اخیر، موجهای پیاپی پهپادهای ایرانی با وجود نرخ بالای رهگیری، کشورهای حاشیه خلیج فارس را مجبور کردند سامانههای پدافند هوایی خود را بهطور مداوم در آمادهباش نگه دارند. بهنظر میرسد برنامهریزان نظامی عربستان به این جمعبندی رسیدهاند که در اختیار داشتن ذخایر بزرگ پهپادهای مصرفشدنی، در بلندمدت فشار عملیاتی و اقتصادی بیشتری نسبت به تعداد محدودی جنگنده پیشرفته یا موشک کروز بر دشمن وارد میکند.
بنابراین، هدف راهبردی SkyWasp بر حفظ حجم بالای حملات، توان جایگزینی صنعتی تجهیزات و تداوم عملیات متمرکز است، نه حداکثرسازی بقاپذیری یا دقت هر پهپاد بهصورت مستقل. تلاش عربستان برای بومیسازی تولید مهمات سرگردان نیز مستقیماً با اهداف چشمانداز Vision 2030 این کشور مرتبط است؛ برنامهای که بر اساس آن، تا سال ۲۰۳۰ باید ۵۰ درصد از هزینههای خرید تجهیزات دفاعی در داخل کشور تأمین شود. با وجود آنکه بودجه نظامی عربستان در چند سال اخیر سالانه از ۷۰ میلیارد دلار فراتر رفته، این کشور تاکنون وابستگی زیادی به واردات جنگندهها، سامانههای موشکی، حسگرها و زیرساختهای پشتیبانی، عمدتاً از آمریکا و اروپا، داشته است.
تلاشهای پیشین برای بومیسازی عمدتاً بر ایجاد مراکز تعمیر و نگهداری، مونتاژ تحت لیسانس، پشتیبانی خودروهای زرهی و فعالیتهای لجستیکی متمرکز بود و نه تولید مستقل تسلیحات راهبردی تهاجمی. مهمات سرگردان الهامگرفته از شاهد، نقطه ورود صنعتی سادهتری محسوب میشوند، زیرا از موتورهای پیستونی تجاری، سامانههای آویونیک ساده، بدنههای کامپوزیتی، تجهیزات الکترونیکی ارزانقیمت و زیرساختهای مونتاژ ابتدایی استفاده میکنند؛ موضوعی که در مقایسه با تولید موشکهای بالستیک یا جنگندهها بسیار کمهزینهتر است. همچنین بهنظر میرسد برنامهریزی نظامی عربستان بیش از گذشته از تجربیات جنگ اوکراین تأثیر گرفته است؛ جنگی که در آن، ادامه حملات مستلزم تولید مداوم سامانههای مصرفشدنی بود، نه تکیه بر ذخایر محدود تسلیحات هدایتشونده گرانقیمت.
عربستان سعودی اکنون به جمع روبهرشد کشورهایی پیوسته است که از نظر طراحی آیرودینامیکی، منطق عملیاتی یا فلسفه تولید، از شاهد-۱۳۶ ایران الگوبرداری کردهاند. روسیه تولید بومی این پهپاد را با نام Geran-2 در مجتمع آلابوگا در جمهوری تاتارستان راهاندازی کرده و طبق گزارشها، هدفگذاری تولید آن تا سال ۲۰۲۵ به ۶ هزار فروند رسیده است. بلاروس نیز در رژه روز استقلال ژوئیه ۲۰۲۴ در مینسک، نمونه Nomad را معرفی کرد و چین نیز سامانههای مشابهی از جمله DFX-50، DFX-100، ASN-301، Feilong-300، Sunflower-200 و Loong M9 را توسعه داده است. در ترکیه نیز شرکت STM پهپاد Kuzgun را با معماری مشابه و کمهزینه توسعه داده و اسرائیل نیز پهپاد Delta-wing RS2 را برای آموزش واقعگرایانه سامانههای پدافند هوایی طراحی کرده است.
در آمریکا نیز سامانههایی مانند LUCAS و MQM-172 Arrowhead در همین رده از پهپادهای مصرفشدنی برد بلند و کمهزینه توسعه یافتهاند تا توان اجرای حملات مقیاسپذیر را بدون اتکای کامل به موشکهای کروز یا هواگردهای تاکتیکی فراهم کنند. تجربه جنگ اوکراین نشان داد که مهمات سرگردان تولید انبوه میتوانند حتی با وجود نرخ بالای رهگیری، طی کارزارهایی چندساله فشار عملیاتی مستمری بر زیرساختهای حیاتی یک کشور وارد کنند. حملات Geran-2 روسیه بارها شبکه برق، ایستگاههای ترانسفورماتور، انبارهای سوخت، مراکز لجستیکی، تأسیسات راداری و سامانههای پدافند هوایی را هدف قرار داد و اوکراین را مجبور کرد سامانههای راداری خود را بهصورت دائمی فعال نگه داشته و همواره موشکهای رهگیر را در آمادهباش قرار دهد.
اگرچه اوکراین موفق شد بخش بزرگی از پهپادهای مهاجم را رهگیری کند، اما روسیه بارها توانست موجودی پهپادهای خود را سریعتر و با هزینهای کمتر از سرعت جایگزینی ذخایر موشکهای رهگیر مدافعان بازسازی کند. پهپادهای کلاس گران همچنین وابستگی روسیه به موشکهای کروز گرانقیمت را برای مأموریتهای عادی حملات عمقی کاهش دادند و این امکان را فراهم کردند که تسلیحات هدایتشونده پیشرفتهتر برای حمله به اهداف مستحکم یا اهداف حساس از نظر زمانی حفظ شوند.
گسترش روزافزون پهپادهای الهامگرفته از شاهد ایرانی نشاندهنده پذیرش ضمنی این واقعیت است که پهپادهای مصرفشدنی و نسبتاً ارزان ایران، نه صرفاً بهدلیل فناوری پیشرفته، بلکه بهواسطه توان اجرای حملات اشباع، قابلیت تولید انبوه صنعتی، عمق ذخایر تسلیحاتی و حفظ آهنگ مداوم عملیات، میتوانند آثار راهبردی مهم و متعددی ایجاد کنند.
بدون نظر